زنگ خطر وابستگی عاطفی نوجوانان به چت‌بات‌ها
این روزها خلوت نوجوانان با گوشی‌های هوشمند شکل متفاوتی به خود گرفته است؛ همدمی بی‌پایان با چت‌بات‌های هوش مصنوعی که بدون سرزنش گوش می‌دهند، پاسخ می‌دهند و آرامش کاذب می‌بخشند. اما این تعامل جذاب در پشت‌صحنه ابعاد نگران‌کننده‌ای از نقض حریم خصوصی و ذخیره‌سازی داده‌های محرمانه خانوادگی را رقم زده است.
به گزارش سرویس سلامت پایگاه خبری سپاهان خبر در گفت‌وگو با محمدعلی موسوی، کارشناس و پژوهشگر حوزه فناوری‌های نوین و سواد فضای مجازی، ابعاد روان‌شناختی، امنیتی و راهکارهای عملی والدین در مواجهه با این پدیده نوظهور را به بحث گذاشته‌ایم.
توهمِ امنیت ذهنی؛ چت‌بات‌ها روان‌شناس نیستند
محمدعلی موسوی در گفت‌وگو با خبرنگار ما با اشاره به چرایی تمایل فزاینده نسل نوجوان به ابزارهای گفت‌وگومحور هوش مصنوعی گفت: «نوجوانان در سنینی هستند که بیش از هر زمان دیگری از قضاوت شدن، سرزنش و مقایسه شدن در خانواده و جمع همسالان گریزان‌اند. وقتی یک سیستم هوش مصنوعی بدون تعصب و با ادبیاتی آرام‌بخش با آن‌ها صحبت می‌کند، یک امنیت ذهنی کاذب شکل می‌گیرد. نوجوان گمان می‌کند با یک دوست رازدار و شنوا روبه‌رو است، غافل از اینکه روبه‌روی او چیزی جز مجموعه‌ای از الگوریتم‌های محاسباتی و داده‌پردازی وجود ندارد.»
این کارشناس سواد فضای مجازی افزود: «در ماه‌های اخیر گزارش‌های بین‌المللی نشان داده‌اند بخش قابل‌توجهی از نوجوانان عمیق‌ترین چالش‌های روحی، تعارضات خانوادگی و حتی داده‌های هویتی نظیر آدرس و اسامی بستگان را با این نرم‌افزارها به اشتراک می‌گذارند، زیرا تصور می‌کنند در یک فضای صددرصد خصوصی حرف می‌زنند.»
سرورهایی که راز نگه نمی‌دارند؛ ابعاد امنیت و حریم خصوصی
موسوی با هشدار نسبت به ذخیره‌سازی ابری پیام‌ها تأکید کرد: «برخلاف تصور عمومی، چت‌بات‌ها حافظه فعال دارند. شرکت‌های بزرگ فناوری تاریخچه مکالمات را در سرورهای ابری خود ذخیره می‌کنند تا برای ارتقای مدل‌ها و آموزش‌های بعدی سیستم از آن‌ها استفاده کنند. اگر تنظیمات حریم خصوصی به درستی اعمال نشود، اطلاعات حساس خانوادگی کاربر به عنوان داده‌های پردازشی ذخیره خواهند شد.»
وی ادامه داد: «نشت داده‌ها، نفوذ هکرها و حتی بازفروش داده‌های الگوهای رفتاری به شرکت‌های تبلیغاتی از جمله خطرات جدی است. اطلاعاتی که نوجوان به‌سادگی برای ربات تایپ می‌کند، ممکن است روزی در اثر یک نقص امنیتی در فضای اینترنت افشا شود.»
بسته راهکارهای طلایی برای والدین آگاه
این پژوهشگر فناوری‌های نوین معتقد است، رویکرد «محروم‌سازی مطلق» پاسخگوی عصر حاضر نیست و خانواده‌ها باید به سلاح تربیت رسانه‌ای هوشمند مجهز شوند. او سه راهکار اساسی را برای مصونیت نوجوانان پیشنهاد کرد:
– تبیین قاعده «آینه، نه انسان»
باید با زبانی صمیمانه و شفاف برای فرزندان روشن شود که هوش مصنوعی فاقد احساس، همدلی یا رازداری است. قاعده ساده این است: «هر متنی که حاضر نیستی روی تابلوی اعلانات مدرسه یا جلوی چشم دیگران نصب شود، هرگز برای هوش مصنوعی ننویس.»
– خاموش‌کردن تاریخچه مکالمات (Chat History)
والدین با همکاری خود نوجوان، در بخش تنظیمات حریم خصوصی (Privacy Settings) حساب کاربری، گزینه ذخیره تاریخچه گفت‌وگوها و اجازه آموزش روی داده‌های شخصی (Training Model) را غیرفعال کنند تا مکالمات روی سرورها ذخیره طولانی‌مدت نشود.
– ایجاد «فرصت‌های گفت‌وگوی بدون مانیتور» در منزل
موسوی مؤثرترین پادزهر وابستگی عاطفی به ماشین را بازگشت به روابط واقعی خانواده دانست و تأکید کرد: «تا زمانی که خانه فضایی سرشار از قضاوت، سرکوفت و بازجویی باشد، نوجوان به ماشین‌ها پناه خواهد برد. خانواده‌ها باید ساعاتی در شبانه‌روز را برای گفت‌وگوهای آرام، شنونده‌محور و بدون حضور گوشی همراه اختصاص دهند تا اعتماد عاطفی به بستر اصلی خود یعنی کانون خانواده بازگردد.»
دیدگاهتان را بنویسید