هر سال دهم سپتامبر، جهان برای چند لحظه مکث می‌کند تا درباره یکی از تلخ‌ترین تجربه‌های انسانی یعنی “خودکشی” حرف بزند. اگرچه چند روز از این مناسبت سپری می شود اما صحبت راجع به این پدیده همواره تازه گی دارد و اطلاع رسانی درباره آن از نیازهای مهم جوامع است. آنطور که سازمان جهانی بهداشت تعیین کرده، امسال سومین و آخرین سال «تغییر روایت خودکشی» است و یک دعوت ساده را تحت عنوان” مکالمه را آغاز کن”؛ پیش روی همگان قرار داده تا راهی دیگر برای کاهش آن باشد.

به گزارش سرویس سلامت پایگاه خبری سپاهان خبر اندک نبوده اند انسان هایی که در مقاطع گوناگون تاریخی، مرگ خودخواسته را تحت شرایط جسمی و روحی مختلف تجربه کرده اند، دراین میان بیماران صعب العلاج از جمله مبتلایان به سرطان، گروههایی هستند که شاید تفکراقدام به آن، کمی بیشتر از سایرین به سراغشان بیاید. موضوعی که می تواند با توجه همگانی به همین دعوت ساده یعنی” مکالمه را آغاز کن”، هیچگاه عملی نشود.

دکتر پوریا عادلی رادیو آنکولوژیست که سالهاست در حوزه درمان مبتلایان به سرطان فعالیت دارد، شعار”مکالمه را آغاز کن” را تغییری معنا دار در شیوه حمایت های روحی روانی از این بیماران می داند. او در این خصوص به ما گفت: شاید در نگاه اول، این شعار ارتباط مستقیمی با سرطان نداشته باشد اما برای ما که هر روز در کنار بیماران مبتلا به سرطان هستیم، «تغییر روایت» می‌تواند معنایی کاملاً متفاوت پیدا کند.

او ادامه داد: ما سال‌ها درباره سرطان از زاویه درمان حرف زده‌ایم؛ درباره تشخیص زودهنگام، جراحی، شیمی‌درمانی، پرتودرمانی، درمان‌های هدفمند و بقا؛ اما در این میان گاهی چیزی را فراموش کرده‌ایم یعنی آدمی را که پشت تشخیص سرطان ایستاده است. آدمی که ممکن است از آینده بترسد، از درد خسته شود، استقلالش را از دست بدهد، نگران خانواده‌اش باشد و در سکوت با این سؤال دست‌وپنجه نرم کند که «آیا ادامه دادن برای من و اطرافیانم هنوز ممکن است؟» اینجاست که موضوع خودکشی در بیماران مبتلا به سرطان اهمیت پیدا می‌کند.

این متخصص سرطان شناسی اعلام کرد: پژوهش‌های جدید نشان می‌دهند خطر خودکشی در بیماران سرطانی از جمعیت عمومی بیشتر است. یک مطالعه کوهورت ملی در دانمارک نشان داده است که این خطر تقریباً دو برابر جمعیت غیرسرطانی است و در شش ماه نخست پس از تشخیص، به اوج می‌رسد و نزدیک به چهار برابر می‌شود.

او ادامه داد: در برخی سرطان‌ها، این وضعیت نگران‌کننده‌تر است. خطر خودکشی در بیماران مبتلا به سرطان پانکراس ۷.۵ برابر و در سرطان مری ۷.۱ برابر جمعیت عمومی گزارش شده است. در سرطان‌های سر و گردن نیز خطر مرگ ناشی از خودکشی حدود سه برابر بیشتر است.
عادلی تاکید کرد: اما نباید اجازه دهیم این اعداد، فقط در جداول مقالات علمی باقی بمانند. پشت هر عدد، یک انسان است. یک پدر، یک مادر، یک فرزند، یک همسر یا شاید بیماری که تمام تلاشش را می‌کند تا نگرانی‌هایش را از خانواده پنهان کند. گاهی درد اصلی، احساس سربار بودن است.

این فعال حوزه سواد سلامت گفت: سرطان فقط بدن را درگیر نمی‌کند؛ بیماری می‌تواند احساس استقلال، نقش اجتماعی و حتی تصویری را که فرد از خودش دارد تغییر دهد. یکی از مطالعات منتشرشده در سال ۲۰۲۶، روی ۶۱۸ بیمار مبتلا به سرطان انجام شد و نشان داد ۱۱.۷۴ درصد بیماران افکار خودکشی را تجربه کرده‌اند.

او اضافه کرد: یکی از مهم‌ترین یافته‌های این پژوهش، نقش «احساس سربار بودن» بود.این مفهوم برای ما در پزشکی بسیار مهم است. گاهی بیمار نه به دلیل شدت درد جسمی، بلکه به دلیل احساسی که نسبت به خودش پیدا کرده، آسیب‌پذیر می‌شود. وقتی تصور می‌کند هزینه درمان، نیاز به مراقبت، ناتوانی جسمی یا وابستگی او، خانواده را خسته و زندگی آنها را دشوار کرده است، ممکن است به این نتیجه برسد که «نبودن من برای دیگران بهتر است». این جمله، شاید از بیرون ساده به نظر برسد؛ اما می‌تواند یکی از خطرناک‌ترین جملاتی باشد که یک بیمار در ذهن خود تکرار می‌کند.

عادلی یادآور شد: در مقابل، احساس کنترل بر زندگی، داشتن راهبردهای مقابله‌ای سالم، ارتباط با دیگران و تجربه ارزشمندی می‌تواند نقش محافظتی داشته باشد. پس شاید بخشی از درمان سرطان، این باشد که به بیمار کمک کنیم دوباره احساس کند بودنش مهم است.
این رادیو آنکولوژیست گفت: تغییر این روایت از یک اقدام بسیار ساده شروع می‌شود، از “حرف زدن”. باید از پرسیدن نترسیم. پزشک باید بتواند از بیمار بپرسد: «این روزها از نظر روحی چه می‌گذرد؟»بپرسد: «آیا احساس می‌کنی باری بر دوش خانواده‌ات هستی؟» و اگر نشانه‌ای از خطر وجود دارد، حتی صریح‌تر بپرسد: «آیا تا به حال به خودکشی یا آسیب زدن به خودت فکر کرده‌ای؟».

متخصص سرطان شناسی در پایان خاطرنشان کرد: این سؤال‌ها قرار نیست افکار خودکشی را در ذهن بیمار ایجاد کنند. برعکس، ممکن است نخستین فرصتی باشند که بیمار احساس کند بالاخره کسی حاضر است بدون قضاوت، درباره چیزی که مدت‌هاست در ذهن او می‌گذرد، بشنود. ما به مراقبت روانی ـ اجتماعی به‌عنوان بخشی از درمان سرطان نیاز داریم، نه به‌عنوان خدمتی که فقط در زمان بحران به بیمار ارائه شود و این مراقبت باید از همان روز تشخیص آغاز شود.

نویسنده: دریا وفایی