فصل پرواز مرغ از سفره مردم!
مسجد جامع اصفهان، بنایی که بیش از هزار سال است شکوه معماری اسلامی را به رخ جهانیان می‌کشد و نامش در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است، امروز در سکوتی تلخ با دشمنی نامریی به نام رطوبت می‌جنگد. در حالی که گردشگران از زیبایی‌های این اثر به وجد می‌آیند، نگاهی دقیق به دیوارهایش، حقیقتی تکان‌دهنده را برملا می‌کند؛ ریزش مصالح و ملات بین آجرها فریاد کمک سر داده‌اند. در گفتگو با پیمان باقری، مدرس و پژوهشگر تاریخ، به بررسی دلایل این تخریب‌های پنهان و کالبدشکافی ریشه‌های مدیریتی و فنی این بحران می‌پردازیم تا بدانیم چرا در یکی از مهم‌ترین بناهای تاریخی ایران، نظارت جای خود را به غفلت داده است.
ملات‌ها بر زمین ریختند
به گزارش سرویس گردشگری پایگاه خبری سپاهان خبر گشت‌وگذاری در فضای مسجد جامع اصفهان، چشم را به صحنه‌هایی می‌اندازد که برای هر علاقه‌مند به میراث فرهنگی دردناک است. در برخی بخش‌ها، مواد و مصالح میان آجرهای دیوارها به حدی نم ناک شده‌اند که بر روی زمین ریخته و تا فاصله یک و نیم متری نم مشاهده میشود. این وضعیت نشان‌دهنده آن است که فرسایش ساختاری از لایه‌های عمیق آغاز شده و اگر سریعاً متوقف نشود، می‌تواند پایداری بخش‌هایی از این بنای عظیم را با تهدید جدی مواجه کند.
تداخل تأسیسات مدرن با بافت باستانی
پیمان باقری، مدرس و پژوهشگر تاریخ، در گفتگو با ما درباره علت این اتفاقات، به نکته‌ای بسیار حساس و فنی اشاره می‌کند. او معتقد است یکی از دلایل اصلی ایجاد نم و رطوبت شدید در دیوارهای مجاور سرویس‌های بهداشتی، احتمال نشت از لوله‌کشی‌های آب و فاضلابی است که در داخل بدنه مسجد اجرا شده‌اند.
به گفته باقری، این تداخل میان سیستم‌های تأسیساتی مدرن و ساختار باستانی، یکی از خطرناک‌ترین تهدیدها برای بناهای تاریخی است. نشت آب از لوله‌های فرسوده، نه تنها باعث تخریب ملات‌ها و ریزش مصالح میشود، بلکه رطوبت را در عمق دیوارهای هزارساله پیش می‌برد. او تأکید می‌کند که در اسرع وقت باید بررسی‌های تخصصی و کارشناسی برای شناسایی دقیق منشأ رطوبت و رفع ریشه‌ای مشکل انجام شود تا از تخریب بیشتر بافت بنا جلوگیری گردد.
بحران نظارتی
اما پرسش اساسی این است که چرا در بنایی با این جایگاه جهانی، چنین آسیب‌های مشهودی نادیده گرفته شده است؟ پیمان باقری در پاسخ به این پرسش، انگشت اتهام را به سمت ساختار مدیریتی می‌برد. او بر این باور است که یکی از عوامل مؤثر در ضعف نظارت و پایش مستمر این بنای تاریخی، تعدد نهادها و مدیریت‌های دخیل در اداره مجموعه است.
این آشفتگی مدیریتی باعث شده است که هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول به شدت دشوار شود و در نتیجه، نظارت منسجم و مستمر بر وضعیت بنا با مشکل جدی مواجه گردد. وقتی هر نهادی بخشی از مسئولیت را بر عهده دارد اما هیچ ساختار واحدی برای پایش کلی وجود ندارد، آسیب‌های کوچک به مرور زمان به بحران‌های بزرگ تبدیل می‌شوند و مسئولیت‌ها در میان بروکراسی اداری گم می‌گردند.
ضرورت تخصیص اعتبارات مالی کافی
برای عبور از این وضعیت بحرانی، پژوهشگر تاریخ راهکارهای مشخصی را پیشنهاد می‌دهد. نخستین و حیاتی‌ترین گام، ایجاد یک ساختار مدیریتی یکپارچه و مشخص برای مسجد جامع اصفهان است تا زمینه نظارت و پایش مستمر در تمامی ابعاد فراهم شود. حذف تداخلات مدیریتی تنها راهی است که می‌توان از طریق آن، نقص‌های ساختاری را در لحظه شناسایی و ترمیم کرد.
علاوه بر اصلاح ساختار، باقری بر ضرورت تخصیص اعتبارات مالی کافی تأکید می‌کند. او معتقد است ترمیم و در صورت لزوم تعویض کامل تأسیسات و لوله‌کشی‌های فرسوده آب و فاضلاب، باید در اولویت برنامه‌های حفاظتی قرار گیرد. بدون بودجه‌ای مشخص برای اقدامات مرمتی، هرگونه توصیه کارشناسی تنها در حد یک پیشنهاد باقی خواهد ماند و بنای مسجد جامع در برابر رطوبت و فرسایش بی‌دفاع خواهد بود.
میراثی هزار ساله در انتظار نجات
مسجد جامع اصفهان شناسنامه‌ای از تاریخ ایران است. نادیده گرفتن ریزش مصالح یا بی‌توجهی به نشت لوله‌ها در دل این بنا، یک غفلت ملی است. اگر امروز با ایجاد مدیریت یکپارچه و اصلاح سریع زیرساخت‌ها، جلوی این تخریب‌ها گرفته نشود، شاید روزی برسد که شکوه این بنای ثبت جهانی تنها در عکس‌ها و کتاب‌های تاریخ باقی بماند. زمان برای نجات دیوارهای هزارساله رو به اتمام است و این میراث جهانی، بیش از هر زمان دیگری به یک مدیریت متعهد و نظارتی سخت‌گیرانه نیاز دارد.
دیدگاهتان را بنویسید