اجرای خط ۲ مترو اصفهان ناقوس خطر برای مسجد عتیق و میراث سلجوقی
به گزارش گردشگری پایگاه خبری سپاهان خبر احداث خط ۲ مترو در مجاورت مسجد جامع عتیق، اثر ثبت شده در فهرست میراث جهانی یونسکو، بحث‌های داغی را میان مهندسان شهری و فعالان میراث فرهنگی برانگیخته است. در حالی که مسئولان شهری، مترو را راهکاری برای کاهش ترافیک و آلودگی می‌بینند، کارشناسان از لرزش‌هایی هشدار می‌دهند که می‌تواند ستون‌های تاریخ را به لرزه درآورد.
مترو به حریم تاریخ نزدیک می‌شود
مسجد جامع عتیق، شاهکار معماری دوره سلجوقی، قرن‌هاست که در برابر گذشت زمان ایستادگی کرده است. اما امروز این بنای عظیم با تهدیدی جدید روبروست و ارتعاشات ناشی از حفاری و عبور قطارهای شهری لرزه بر تنش انداخته است. ستاره تاج‌الدین، کارشناس و فعال میراث تاریخی، با نگرانی اشاره می‌کند که خطر تنها متوجه یک بنا نیست، بلکه مجموعه‌ای از آثار ارزشمند اصفهان در معرض تهدید هستند.
او معتقد است مسجد عتیق در طول سال‌ها دچار فرسایش شده و مشکلاتی نظیر نشت آب و نشست در برخی بخش‌ها داشته است. از این منظر، عبور مترو از نزدیکی بنایی که پیش از این آسیب دیده، مانند فشار آوردن به سازه‌ای است که در آستانه هشدار قرار دارد. تاج‌الدین با انتقاد از عدم شفافیت در انتشار مطالعات فنی، هشدار می‌دهد که هرگونه مداخلات عمرانی بدون بررسی‌های مستقل و دقیق، می‌تواند منجر به تخریب‌های جبران‌ناپذیر شود.
جنگ اعداد و ارقام
در این گزارش تحلیلی، با بررسی نظرات کارشناسی متضاد، به یک شکاف عمیق رسیدیم. از یک سو، پژوهشگران معماری مانند غلامحسین معماریان با استناد به مدل‌سازی‌های لرزه‌ای هشدار می‌دهند که حدود ۷۰ بنای تاریخی در معرض آسیب جدی قرار دارند و حتی احتمال تخریب کامل ۴۰ بنای تاریخی در محدوده محور سلجوقی وجود دارد. این کارشناسان معتقدند ارتعاشات پیش‌بینی شده در برخی نقاط از حد مجاز بین‌المللی فراتر رفته و می‌تواند منجر به ایجاد ترک‌های سازه‌ای و ضعف در طاق‌ها شود.
اما در سوی دیگر، مدیران شهری و متولیان پروژه، روایت متفاوتی دارند. امیر کرم‌زاده، مدیرکل میراث فرهنگی استان، معتقد است که عبور مترو در عمق ۲۵ تا ۳۰ متری زمین، در لایه‌هایی صورت می‌گیرد که لایه‌های باستانی در آنجا وجود ندارند و با رعایت استانداردهای حفاظتی، این پروژه امکان‌پذیر است. او تأکید می‌کند که نتایج مطالعات شرکت مترو نشان‌دهنده نبود مشکل است، هرچند پذیرش نهایی این گزارشات مستلزم بررسی‌های مستقل است.
تجربیات جهانی و درس‌هایی برای اصفهان
اگر به استانداردهای جهانی و تجربه شهرهایی مانند کراکوف در لهستان یا شهرهای تاریخی چین نگاه کنیم، می‌بینیم که عبور مترو از حریم آثار یونسکو غیرممکن نیست، اما به یک شرط که آن هم پایش مستمر و مدل‌سازی دقیق است. در بسیاری از شهرهای پیشرو، تجهیزات لرزه‌نگاری پیشرفته در تمام مراحل حفاری و بهره‌برداری نصب می‌شوند تا کوچک‌ترین تغییر در رفتار سازه، بلافاصله شناسایی و متوقف شود.
اما در اصفهان، نگرانی اصلی این است که آیا ما صرفاً به وعده‌های جلسات کارشناسی اکتفا می‌کنیم یا یک سیستم پایش مستقل و شفاف خواهیم داشت؟ تجربه مداخلات عمرانی پیشین در محدوده میدان امام علی نشان داده است که گاهی سرعت توسعه، بر دقت حفاظتی پیشی می‌گیرد و نتیجه آن، از دست رفتن تکه‌هایی از بافت تاریخی شهر است.
توسعه‌ای که منجر به تخریب میراث جهانی شود یک عقب‌گرد فرهنگی است
توسعه شهری یک ضرورت است و هیچ شهری نمی‌تواند برای حفظ گذشته، آینده خود را متوقف کند. اما توسعه‌ای که منجر به تخریب میراث جهانی شود، نه یک پیشرفت، بلکه یک عقب‌گرد فرهنگی است.
مسجد جامع عتیق و ده‌ها اثر تاریخی اطراف آن، شناسنامه اصفهان در جهان هستند. برای اینکه خط ۲ مترو به جای یک تسهیل‌گر، به یک تخریب‌گر تبدیل نشود، ضروری است که نتایج تمام مطالعات فنی به‌صورت شفاف در اختیار متخصصان مستقل قرار گیرد و در صورت اثبات هرگونه خطر ارتعاشی، مسیر پروژه بدون درنگ اصلاح شود. مسئولان باید بدانند که چگونه مدرن‌ترین قطارها را روی ریل بیندازد، بدون آنکه لرزش آن‌ها، ریشه‌های تاریخی این شهر را از جا بکند.
دیدگاهتان را بنویسید