«به تماشای هنوز»؛ وقتی “هنوز” به یک پرسش تبدیل نمی‌شود
“هنوز” یکی از آن کلماتی است که در فارسی، بار معنایی‌اش بیش از هر چیز به «ادامه» گره خورده است: هنوز هست، هنوز نفس می‌کشد، هنوز تمام نشده. اما همین کلمه، وقتی در عنوان یک نمایشگاه گروهی می‌نشیند — «به تماشای هنوز» — پیش از هر چیز یک پرسش را فعال می‌کند: این «هنوز» به چه چیزی اشاره دارد؟ به هنوزِ نقاشی؟ به هنوزِ هنرجو؟ به هنوزِ یک استاد که هنوز شاگرد می‌پروراند؟ یا شاید به هنوزِ شهری که هنوز می‌خواهد خود را پایتخت هنر ایران بداند، اما گالری‌هایش بیشتر شبیه سالن‌های تمرین‌اند تا صحنه‌های عرضه؟
به گزارش سرویس فرهنگ پایگاه خبری سپاهان خبر نمایشگاه گروهی نقاشی هنرجویان ماه‌منیر مرتضوی، از شانزدهم تا بیست‌ویکم آبان در گالری نقش‌خانه حوزه هنری اصفهان برپاست؛ نمایشگاهی که به گفته برگزارکنندگان، «جلوه‌های رنگ و خیال» را به تماشا می‌گذارد. اما آنچه در این میان بیش از رنگ و خیال، به تماشا گذاشته شده، خودِ مفهوم «نمایشگاه هنرجویی» است: آیا این رویدادها نقطه‌ای برای عبور از تمرین به اثرند، یا خود به یک ژانر تثبیت‌شده و تکرارشونده بدل شده‌اند؟
نخستین نکته‌ای که در عنوان نمایشگاه خودنمایی می‌کند، همین «هنوز» است. کلمه‌ای که هم می‌تواند نشانه امید باشد و هم نشانه تعلیق. «هنوز» یعنی چیزی که تمام نشده؛ اما تمام‌نشدن، به‌خودی‌خود فضیلت نیست. بسیاری از چیزها هنوز هستند چون هنوز تصمیم نگرفته‌ایم درباره‌شان فکر کنیم. در مورد نمایشگاهی از هنرجویان، «هنوز» می‌تواند به معنای «هنوز در مسیر بودن» باشد؛ اما پرسش اینجاست که آیا خودِ نمایشگاه، این مسیر را نشان می‌دهد یا فقط از کنارش می‌گذرد؟ گالری نقش‌خانه، واقع در پردیس سینمایی سوره و روبروی هتل عباسی، در سال‌های اخیر میزبان نمایشگاه‌های متعددی از هنرجویان استادان مختلف بوده است؛
از نقاشی‌خط هنرآموختگان رامین خرم‌زاده گرفته تا آثار هنرجویان لیلا فاطمی. این تداوم، از یک سو نشان‌دهنده فعال بودن گالری است، اما از سوی دیگر این پرسش را پیش می‌آورد که آیا «نمایشگاه هنرجویی» به یک فرمول تکرارشونده تبدیل نشده است: چند هفته تمرین، یک افتتاحیه، چند روز بازدید، و سپس یک آرشیو که کمتر کسی سراغش می‌رود.
پرسش اینجاست که آیا این دغدغه به هنرجویان نیز منتقل شده، یا نمایشگاه بیشتر به یک «کارنامه کلاسی» شبیه است تا به یک «بیانیه هنری». بدون دیدن آثار و بررسی تک‌تک قاب‌ها، نمی‌توان درباره کیفیت‌شان حکم قطعی داد؛ اما آنچه از ساختار رویداد برمی‌آید، نشان می‌دهد که نمایشگاه بیشتر بر «حضور» تأکید دارد تا بر «ایده». عنوان «به تماشای هنوز» هم همین را می‌گوید: بیایید تماشا کنید که هنوز هستند. اما «هنوز بودن» با «چرا بودن» یکی نیست.
از منظر آموزشی، نمایشگاه هنرجویی همیشه در یک تناقض ساختاری گیر می‌کند: از یک سو، هدف آموزش نقاشی، رساندن هنرجو به نقطه‌ای است که بتواند اثر خودش را خلق کند، نه بازتولید اثر استاد یا بازسازی یک عکس. از سوی دیگر، نمایشگاه گروهی، به‌ویژه در گالری‌های وابسته به نهادهای فرهنگی، اغلب ناچار است آثاری را ارائه دهد که قابل فهم، قابل فروش و قابل تأیید باشند.
نتیجه، تمایل به سمت تکنیک‌های کم‌ریسک و موضوعات امن است: طبیعت بی‌جان، منظره، پرتره، و در بهترین حالت، بازتابی از مسائل اجتماعی به شکلی که چندان مرزها را جابه‌جا نکند. اگر «به تماشای هنوز» نتوانسته باشد از این دام بیرون بیاید، آنگاه «هنوز» نه نشانه استمرار یک مسیر هنری، بلکه نشانه تعلیق در مرحله «تمرین» خواهد بود. این نقد، نقدی است بر ساختار، نه بر استعدادهای فردی هنرجویان؛ چراکه در نبود اطلاعات مشخص درباره آثار، داوری درباره کیفیت تک‌تک قاب‌ها نه منصفانه است و نه ممکن.
نکته دوم به نسبت نمایشگاه با شهر اصفهان بازمی‌گردد. اصفهان سال‌هاست که خود را «پایتخت هنر ایران» می‌نامد، اما بخش قابل توجهی از زیرساخت نمایشگاهی آن در اختیار نهادهایی است که بیشتر بر تولید مناسبتی و آموزشی متمرکزند تا بر کشف و معرفی صداهای تازه.
گالری نقش‌خانه حوزه هنری نیز از همین الگو پیروی می‌کند: فضایی که در آن، نمایشگاه‌های هنرجویی یکی پس از دیگری برگزار می‌شوند، اما کمتر پیش می‌آید که یکی از این نمایشگاه‌ها به یک «اتفاق» تبدیل شود؛ به چیزی که منتقدان درباره‌اش بنویسند، مخاطبان غیرهنری درباره‌اش حرف بزنند، یا اثری از آن به نمایشگاهی معتبرتر راه پیدا کند. این چرخه، اگرچه برای هنرجویان انگیزه‌بخش است، در بلندمدت می‌تواند به نوعی «تورم نمایشگاهی» منجر شود: نمایشگاه‌های زیاد، اما اثر کم. «به تماشای هنوز» نیز در همین چرخه تعریف می‌شود؛ مگر آنکه بتواند چیزی بیش از یک افتتاحیه و چند روز بازدید ارائه دهد.
با این حال، نمی‌توان این نمایشگاه را به سادگی کنار گذاشت. برگزاری نمایشگاهی با این عنوان، به‌خودی‌خود نشان‌دهنده یک انتخاب است: انتخاب «هنوز» به جای «پایان». در فضایی که بسیاری از هنرجویان پس از چند سال تمرین، نقاشی را رها می‌کنند، گرد آوردن آثارشان در یک گالری و دعوت مخاطب به «تماشا»، خودش نوعی مقاومت کوچک است. ماه‌منیر مرتضوی، با پیشینه‌ای در نقاشی رئال و سورئال و دغدغه مسائل اجتماعی، اگر توانسته باشد این دغدغه را به شاگردانش منتقل کند، «به تماشای هنوز» می‌تواند از یک نمایشگاه کلاسی فراتر رود و به پرسشی درباره نقش هنر در جامعه امروز تبدیل شود. پرسشی که هنوز — و این «هنوز» را باید جدی گرفت — بی‌پاسخ مانده است.
«به تماشای هنوز» را باید در همان چارچوبی دید که هست: نمایشگاهی گروهی از هنرجویان، در گالری‌ای که سال‌هاست میزبان چنین رویدادهایی است. عنوان نمایشگاه، «به تماشای هنوز»، از ما دعوت می‌کند که به آنچه هنوز هست نگاه کنیم. اما نگاه کردن، تنها نیمی از کار است. نیم دیگر، پرسیدن این است که این «هنوز» تا کجا می‌خواهد ادامه پیدا کند؛ و آیا گالری نقش‌خانه، در فصل‌های آینده، می‌تواند از «تماشای هنوز» به «تماشای چیزی که تازه شروع شده» برسد.
دیدگاهتان را بنویسید