چه کسانی مشمول سه برابری یارانه می‌شوند
به گزارش سرویس محیط زیست پایگاه خبری سپاهان خبر در روزهایی که بارش‌های فصلی و روان‌آب‌ها در بسیاری از نقاط کشور به بحران‌های جدی سیلاب بدل می‌شوند، شهر اصفهان به لطف یک میراث کهن مهندسی آب، همچنان از گزند سیل در امان می‌ماند. پیمان باقری، مدرس و پژوهشگر تاریخ، در گفت‌وگو با ما به تشریح نقش تاریخی و ساختاری «مادی‌های اصفهان» در توزیع و تخلیه روان‌آب‌ها و همچنین ویژگی‌های اقلیمی منحصر به فرد این دیار پرداخته است. باهم این گفتگو را می خوانیم:
– همواره در ایام بارندگی شدید شاهد سیلاب و خسارت به زیرساخت‌ها در برخی شهرهای کشور نظیر شیراز، اهواز، تهران یا حتی سازه‌های آبی شوشتر بوده‌ایم؛ اما در شهر اصفهان کمتر با چنین رخدادهایی مواجه می‌شویم.
علت اصلی این تفاوت چیست؟
– همان‌طور که یزد را با بادگیرهایش و کاشان را با بناهای تاریخی‌اش می‌شناسند، اصفهان علاوه بر مناره‌ها، به هویت شبکه‌ای از انهار و کانال‌های سنتی به نام «مادی» گره خورده است. بخش عمده این مادی‌ها با قدمتی طولانی که دست‌کم به دوران طلایی صفویه بازمی‌گردد، در ابتدا با هدف آبیاری باغات و اراضی کشاورزی درون و پیرامون شهر طراحی و اجرا شدند.
اما نقطه عطف این سازه‌ها، عملکرد پدافندی و مدیریت بحران آن‌هاست. در اصفهان دست کم ۱۰ مادی اصلی و فعال وجود دارد که در زمان بارندگی‌های شدید، مانند یک ضربه‌گیر غول‌پیکر هیدرولیکی عمل می‌کنند. این شبکه گسترده، حجم مازاد آب رودخانه و بارندگی را خرد کرده، وارد انهار مختلف نموده و از طریق معابر پهن، آب را به سرعت به نقاط پایین‌دست و خارج از پهنه شهری هدایت می‌کند؛ مسئله‌ای که اجازه نمی‌دهد سیلاب فرصت تجمیع، طغیان و ویرانی پیدا کند.
در میان این شبکه‌ها، کدام مادی بیشترین نقش را در جریان آب شهری ایفا می‌کنند؟
– یکی از مهم‌ترین و شاخص‌ترین مادی ها «مادی نیاسِرم» است که بزرگ‌ترین مادی شهر اصفهان به شمار می‌آید. این مادی با طول قابل توجهی بخش‌های وسیعی از بافت شهر را زیر پوشش قرار می‌دهد. دهانه‌های آب‌گیر و کانال‌های این مادی در برخی نقاط تا ۳ متر عرض و ارتفاع دارند؛ چنین ابعاد وسیعی پتانسیل عبور دبی بسیار بالایی از حجم آب را فراهم می‌سازد و مانع از سرریز شدن سیلاب به معابر شهری می‌شود.
– پرسش دیگری که همواره برای شهروندان مطرح است؛ چرا با وجود ابری‌شدن آسمان اصفهان در فصول مختلف، بارندگی مؤثر در مقایسه با سایر نقاط کمتر اتفاق می‌افتد یا زمین‌ها بلافاصله پس از باران خشک می‌شوند؟
این موضوع دو ریشه مشخص دارد؛ اقلیمی و توپوگرافی
– اول اینکه اقلیم شهر اصفهان خشک و کویری است. تابش آفتاب و خشکی توده‌هوا پس از بارندگی سبب تبخیر سریع سطحی می‌شود. علاوه بر این، ابرهایی که بر فراز اصفهان شکل می‌گیرند یا از آن عبور می‌کنند، عموماً در ارتفاعات بالا (حدود ۵۰۰۰ متری) قرار دارند. برای بارندگی مؤثر، لازم است ارتفاع توده‌ابر تا حدود ۳۰۰۰ متری (حوالی تراز ارتفاعی کوه صفه) نزول کند؛
پدیده‌ای که در شرایط معمول اصفهان کمتر رخ می‌دهد مگر در الگوهای بارشی ویژه و متأثر از سامانه‌های بزرگ مقیاس اقلیمی همچون فازهای ال‌نینو همچنین تراز ارتفاعی شهر اصفهان نسبت به مناطق کوهستانی پیرامون و شهرستان‌های بالادست استان به مراتب پایین‌تر است. به عنوان مثال، ارتفاع کف شهر فریدون‌شهر (حدود ۲۲۶۰ متر) با ارتفاع بلندترین نقطه کوه صفه در اصفهان (حدود ۲۲۵۷ متر) برابری می‌کند. این اختلاف تراز طبیعی باعث می‌شود سامانه‌های بارشی در بالادست و مناطق مرتفع زودتر فعال و ماندگار شوند، در حالی که در پهنه مرکزی شهر اصفهان ظرفیت کمتری برای بارندگی‌های سیل‌آسا ایجاد می‌گردد.
دیدگاهتان را بنویسید