فرزندان و والدین از یکدیگر حق مطالبه نفقه دارند

به گزارش سرویس جامعه پایگاه خبری سپاهان خبر همواره ذهنیتی که دربین عموم جامعه نسبت به موضوع “نفقه” وجود داشته، گرفتن حق و حقوق فرزندان در حین متارکه یا پرداخت حق و حقوق زوجه درمدت زمان زندگی بوده است. شاید کمتر کسی بداند که دریافت نفقه مرزی فراتر از آنچه گفته شد دارد و صرفا به فرزندان آن هم فقط حین جدایی والدین محدود نمی شود و درخواست آن منوط به سن و سال نیست و جالب تر از آن اینکه، والدین هم می توانند از اولاد خود نفقه مطالبه کنند… . اگرچه این بخش از قانون نفقه نیز تازگی ندارد اما بسیار به ندرت راجع به آن صحبت شده و تقریبا اکثر مردم از آن بی اطلاع هستند. از این روی برای کسب جزئیات بیشتر، با دکتر حمیدرضا محمدی وکیل پایه یک دادگستری و معاون اداره معاضدت کانون وکلای دادگستری مرکز،( تهران)، به گفتگو نشستیم که درادامه می خوانید:

-گفته می شود که فرزندان هم می توانند از والدین طلب نفقه کنند. مسیر مطالبه از جنبه حقوقی چگونه است؟

بله، اصلا درخط عمودی نفقه وجود دارد یعنی مثلا پسر می تواند از پدر نفقه مطالبه کند به شرطی که پسر ندار باشد و پدر دارا باشد. حتی می تواند از پدربزرگش این درخواست را انجام دهد، اما برعکس آن هم هست، یعنی هم پدربزرگ و هم پدر به شرطی که توانایی مالی نداشته باشند و نوه شان دارا باشد می توانند از او طلب نفقه کنند. این یک امر طبیعی است و فقط مختص همسر ( البته همسر دائم) نیست. برای گرفتن نفقه هم مانند همه پرونده های حقوقی باید دادخواست بدهند با این مضمون که؛ مثلا “من فرزند آقای … هستم، من ندارم ولی پدرم اوضاع مالی خوبی دارد و کارخانه دارد و لطفا برای من نفقه تعیین کنید…”، شناسنامه اش را هم ضمیمه دادخواست کند و انجام بقیه مراحل. همین مسیر را پدر هم می تواند در مورد پسر یا دخترش انجام دهد و نفقه طلب کند. در هر دو صورت قانون طرفی که متمکن هست را مجبور می کند تا نفقه طرف ندار را در خط عمودی پرداخت کند.

-به نظر می رسد اجرای قانون «حق نفقه فرزندان از والدین» تاکنون جدی گرفته نشده، از نگاه تخصصی شما دلیل این ضعف چیست؟

فکر می کنم کاملا جدی است و فکر می کنم که شما مطلع نیستید. ببینید، کسی که نفقه فرزندش را پرداخت نکند خیلی جدی تحت پیگرد قرار می گیرد، درمحاکم، روزانه دارد برای نفقه فرزند رای صادر می شود خصوصا در پرونده های طلاق حتما بحث نفقه فرزند به ویژه موقعی که با مادر زندگی می کند را بسیار جدی پیگیری می کنند و نفقه را از پدر می گیرند.

-البته از بحث اجرای قانون نفقه مطلع هستم منتهی این بخش از نفقه که مدتی است در بین عموم مطرح می شود یعنی؛ ( گرفتن نفقه توسط فرزندان بزرگسال و دختر و پسری که ازدواج کرده یا مجرد مانده و به هر دلیل توانایی مالی ندارد) موضوعی است که درباره اش اطلاع رسانی همگانی صورت نگرفته و از این جهت مورد سوال قرار دارد:

بله. قطعا این نمونه از گفتگوها می تواند در آگاهی بخشی عمومی موثر واقع شود.

-آیا در این خصوص نظارتی از سوی قانونگذار وجود دارد؟

یعنی قانونگذار برود درب خانه ها و ببیند که پدر نفقه فرزندش را می دهد یا برعکس؟، نه این اتفاق نمی افتد مگر اینکه همسایه ها خبر بدهند که یک بنده خدایی اینجا زندگی می کند و بچه هایش ( یا پدر و مادرش) در فقر و فلاکت به سر می برند و پدرشان (یا فرزندانش) به او نفقه نمی دهند. بعد بهزیستی ورود پیدا کند و ادامه ماجرا. پس نظارت مستقیمی به این شکل وجود ندارد اما اگر فردی طرح دعوا کند، قوه قضاییه حتما رسیدگی می کند، قانونگذار هم که قبلا برای چنین مساله ای پیش بینی کرده است.

-منظور از نظارت بر اجرای قانون پرداخت نفقه، مشخصا بخش دادرسی های فرزندان یا بالعکس در محاکم بود که واقعا چقدر قاطعانه اجرا می شود، اصلا آیا وقتی مثلا یک فرزند بزرگسال از پدر یا پدربزرگش طلب نفقه می کند، این دادخواست به طور جدی مورد رسیدگی قرار می گیرد یا نه:

قطعا دادخواست ها مرحله به مرحله تا حصول نتیجه، مورد توجه و بررسی واقع می شود.

-آیا آماری وجود دارد که نشان دهد از زمان لازم الاجرا شدن این قانون، چه تعداد از فرزندان اقدام به دریافت آن کرده اند؟

البته باید از قوه قضاییه آمار بگیرید منتهی اینکه نشان دهد از زمان لازم الاجرا شدن تا کنون وضعیت چگونه بوده، خب جسارتا این قانون که از پارسال و امسال لازم الاجرا نشده، این قانون از صدر اسلام یعنی از ۱۵۰۰ سال پیش تا همین الان بوده است. این قانون از سالی که قانون مدنی مدون شده یعنی از سال ۱۳۰۷ اگر اشتباه نکنم تا همین الان دارد اجرا می شود منتهی یک فرقی کرده است. قدیم ها بچه ها علیه پدر و مادرهایشان طرح دعوا نمی کردند و قدیم ها مثلا پنجاه سال پیش تلاقی وجود نداشت، حتی یک در هزار هم وجود نداشت و خیلی خیلی به ندرت تلاقی صورت می گرفت ولی با توجه به اینکه الان نیمی از ازدواج ها به تلاق می انجامد خب بحث نفقه فرزند هم خیلی پیش می آید. وگرنه این قانون از صدر اسلام هم بوده و از زمانی که قانون مدنی بوده این هم وجود داشته است.

-شرایط دریافت این نوع نفقه برای فرزندان چیست؟

ببینید، عرض کردم که در خط عمودی، چه والدین علیه فرزند و چه فرزند علیه آن ها و حتی علیه پدربزرگ طرح دعوا کند. البته با دوشرط، اول اینکه فردی که نفقه درخواست کرده، خودش از نظر مالی ضعیف و ناتوان باشد و دوم اینکه، طرفی که مورد خطاب قرار گرفته، توانایی و تمکن مالی داشته باشد.

-اگر پدری تمکن مالی داشته باشد ولی فرزندانش درفقر باشند، آیا می توانند درخواست نفقه دهند؟

بله همانطور که قبلا گفته شد، چنانچه پدری استطاعت مالی داشته باشد، قطعا فرزندان می توانند درخواست نفقه بدهند و برعکس آن. این درخواست و پرداخت نفقه کاملا قانونی است و در صورت ارائه دادخواست، قانون فرد را مجبور به پرداخت می کند.

-و در نهایت اینکه؛ آیا این نوع نفقه شامل حال دختری که ازدواج کرده ولی از همسرش جدا شده، هم می شود؟

پسر یا دختر و اینکه در چه مقطع سنی هستند هم هیچ فرقی ندارد. فرزند وقتی کوچک ( صغیر) است که پدر باید نفقه او را بدهد، وقتی بزرگ (کبیر) هم شد مثلا ۴۰ سال یا بالاتر، و به هر دلیل از نظر مالی ناتوان شد مثلا شغلش را از دست داد یا ورشکست شد و فعلا بی پول شده و از آن طرف پدرش فردی داراست و وضع مالی خوبی هم دارد، قطعا آن فرزند می تواند علیه پدرش دادخواست نفقه بدهد و نفقه خودش را مطالبه کند و تاکید می کنم که برعکس آن یعنی پدر یا مادر هم می توانند علیه فرزندشان طلب نفقه کنند.