شناسه‌دار کردن کارت‌های سوخت؛ پایان رانت یا آغاز بحران در جایگاه‌های بنزین؟
در حالی که صف‌های بنزین سال‌هاست به بخشی از دکور شهری تبدیل شده، دولت با ابزاری جدید به نام شناسه‌دار کردن کارت‌های اضطراری، به دنبال بستن آخرین حفره‌های قاچاق و عرضه خارج از شبکه است. اما سوال این است که آیا یک دستگاه و اضافه شدن چند ثانیه به هر تراکنش، می‌تواند معادله پیچیده سوخت کشور را حل کند یا تنها باری جدید بر دوش اپراتورهای خسته جایگاه‌ها و شهروندانی است که عجله دارند.
گذار از مرحله آزمون به عملیات در پایتخت
به گزارش سرویس اقتصاد پایگاه خبری سپاهان خبر دنیای سوخت ایران در حال تغییر است و این تغییر را می‌توان به وضوح دید.
عباس باصفا مدیر سامانه هوشمند سوخت کشور با اعلام اینکه طرح شناسه‌دار کردن تراکنش‌ها از مرحله آزمایشی خارج و وارد فاز عملیاتی شده است، خبر داد که ۱۸۰ جایگاه در تهران همین حالا تحت پوشش این سامانه هستند و هدف این است که در کوتاه‌ترین زمان، کل استان تهران و سپس کلان‌شهرهای کشور به این شبکه متصل شوند. هدف در ظاهر روشن است، پایان دادن به سوخت‌گیری‌های بی‌هویت با کارت‌های اضطراری و اطمینان از اینکه هر لیتر بنزین دقیقاً به مصرف‌کننده نهایی می‌رسد.
باصفا با اشاره به اینکه حدود ۴۰ تا ۴۵ درصد سوخت‌گیری‌ها از طریق کارت‌های اضطراری انجام می‌شود، این موضوع را فرصتی برای رانت‌خواران می‌داند.
سقوط در تله بوروکراسی دیجیتال
یکی از بزرگ‌ترین چالش‌هایی که وی به آن اشاره کرد، تضاد میان پرداخت و مقدار سوخت بود و به طور مثال ممکن بود کاربری هزینه ۲۵ لیتر بنزین را پیش‌پرداخت کند، اما باک ماشینش تنها ۲۰ لیتر ظرفیت داشته باشد؛ در این حالت، بازگرداندن مبلغ ۵ لیتر اضافی در سیستم‌های بانکی مشکل بود و این تضاد نشان می‌داد که در طراحی اولیه طرح، فاصله میان منطق نرم‌افزاری و واقعیت‌های فیزیکی باک ماشین‌ها نادیده گرفته شده بود. اکنون برای حل این مشکل، ترتیب عملیات تغییر کرده است؛ ابتدا سوخت‌گیری و سپس پرداخت بر اساس مقدار واقعی انجام می‌شود
نبرد با قاچاق در برابر شکست حکمرانی داده‌ها
اما رضا صادقی کارشناس ارشد اقتصاد انرژی، نگاهی انتقادانه‌تر به این مسئله دارد. صادقی معتقد است مشکل اصلی بنزین در ایران، پیش از آنکه قیمتی باشد، ناشی از شکست کامل حکمرانی داده در حلقه نهایی توزیع است. او تأکید می‌کند تا زمانی که یک‌سوم بنزین کشور بدون اتصال به کد ملی توزیع شود، هرگونه سیاست بهینه‌سازی عقیم خواهد ماند و شناسه‌دار کردن این کارت‌ها، حیاتی‌ترین گام غیرقیمتی برای بازگرداندن نظم به سامانه سوخت است.
هزینه‌های سنگین و چالش پذیرش در صف‌ها
اما در لایه اجرایی، نگاهی به جزئیات نشان می‌دهد که این مسیر بدون تپه و چاله نیست. هزینه خرید هر دستگاه شناسایی که بین ۴۰ تا ۵۰ میلیون تومان تخمین زده شده، برای بسیاری از جایگاه‌داران یک فشار مالی جدید است. در همین راستا، رضا نواز سخنگوی صنف جایگاه‌داران سوخت کشور هشدار می‌دهد که اجرای این طرح در تهران با کاهش فروش برخی جایگاه‌ها همراه بوده است. نواز تأکید می‌کند که اگر این روند ادامه یابد، باید در میزان حق‌العمل جایگاه‌داران بازنگری شود. علاوه بر این، او به گلایه‌های مردم از کسر هزار تومانی بابت رمز اشاره کرده و خواستار ایجاد رقابت میان شرکت‌های پرداخت الکترونیک برای کاهش این مبلغ است.
رویای ۱۰ ثانیه‌ای
اما در نهایت چشم‌انداز، شهری است که در آن جایگاه‌دار و اپراتور از چرخه احراز هویت خارج شوند. سیستمی که در آن شهروند با کارت بانکی خود، لیتراژ را تعیین کرده و توکن دریافت می‌کند. این یعنی تبدیل جایگاه‌های بنزین به ایستگاه‌های خودپرداز سوخت که کل فرآیند آن در کمتر از ۱۰ ثانیه انجام شود و موفقیت این طرح در گرو دو چیز است. اول، سرعت در رفع مشکلات فنی که منجر به طولانی شدن صف‌ها نشود و دوم، شفافیت در مورد اینکه این داده‌های شناسایی چگونه استفاده می‌شوند. اگر دولت بتواند ثابت کند که این سخت‌گیری‌ها منجر به کاهش قیمت یا دسترسی عادلانه‌تر به سوخت می‌شود، مردم با هر تأخیری کنار خواهند آمد، در غیر این صورت، این دستگاه‌ها تزییناتی در جایگاه‌ها خواهند بود که صدای اعتراضات را بیشتر می‌کنند.
دیدگاهتان را بنویسید