پیمان امنیتی ترکیه، پاکستان و عربستان؛ از نگاهی دیگر

تحولات اخیر در قالب پیمان امنیتی میان ترکیه، پاکستان و عربستان را نباید صرفاً یک توافق نظامی میان سه کشور تلقی کرد. این تحول را باید در چارچوب بازآرایی نظم امنیتی غرب آسیا و رقابت بر سر موازنه قدرت در منطقه تحلیل کرد؛ روندی که می‌تواند پیام‌های مهمی برای جمهوری اسلامی ایران و آینده معادلات ژئوپلیتیکی و امنیتی غرب آسیا به همراه داشته باشد.

این تحول دست‌کم دو سناریوی قابل بررسی را پیش روی تحلیلگران قرار می‌دهد. سناریوی نخست آن است که این روند در امتداد راهبرد آمریکا برای ایجاد یک آرایش امنیتی جدید در پیرامون جمهوری اسلامی ایران قرار دارد. سناریوی دوم این است که برخی بازیگران منطقه‌ای، به‌ویژه عربستان سعودی، دیگر مانند گذشته به چتر امنیتی آمریکا اتکا ندارند و در پی تنوع‌بخشی به شرکای امنیتی خود هستند.

در هر دو سناریو، آنچه اهمیت دارد، واقعیت موازنه قدرت در منطقه است. جمهوری اسلامی ایران امروز یکی از ارکان اصلی معادلات امنیتی و ژئوپلیتیکی غرب آسیاست و هیچ ائتلاف یا آرایش امنیتی جدیدی، بدون در نظر گرفتن قدرت بازدارندگی، ظرفیت‌های راهبردی و نفوذ منطقه‌ای ایران، امکان موفقیت و پایداری نخواهد داشت. از این رو، هرگونه تلاش برای تغییر موازنه امنیتی پیرامون ایران، نه‌تنها با رصد دقیق تهران، بلکه با پاسخ متناسب و متکی بر مؤلفه‌های قدرت ملی جمهوری اسلامی ایران مواجه خواهد شد.

تجربه نشان داده است که غرب آسیا پیش از این نیز شاهد شکل‌گیری ائتلاف‌ها و پیمان‌های امنیتی متعددی بوده است، اما هیچ‌یک نتوانسته‌اند واقعیت‌های ژئوپلیتیکی منطقه را تغییر دهند. امروز جمهوری اسلامی ایران، به دلیل موقعیت ممتاز ژئوپلیتیکی، قدرت بازدارندگی، ظرفیت‌های راهبردی و نقش تعیین‌کننده در معادلات منطقه‌ای، به چهارراه سیاسی غرب آسیا تبدیل شده است. از همین رو، هیچ ائتلاف، پیمان یا ابتکار امنیتی بدون در نظر گرفتن جایگاه و نقش جمهوری اسلامی ایران، نه توانایی شکل‌دهی به نظم امنیتی جدید منطقه را خواهد داشت و نه قادر خواهد بود به اهداف راهبردی خود دست یابد.

کشورهای منطقه به‌خوبی می‌دانند که امنیت پایدار غرب آسیا نه از مسیر ائتلاف‌های مقطعی و تاکتیکی، بلکه با پذیرش واقعیت‌های ژئوپلیتیکی و نقش جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان یکی از بازیگران اصلی و تعیین‌کننده امنیت منطقه امکان‌پذیر است. از این رو، هرگونه تلاش برای نادیده گرفتن جایگاه ایران، نه‌تنها معادلات امنیتی منطقه را تغییر نخواهد داد، بلکه بار دیگر نشان خواهد داد که جمهوری اسلامی ایران امروز نه بخشی از معادلات امنیتی غرب آسیا، بلکه یکی از معماران اصلی این معادلات است؛ واقعیتی که هیچ ائتلاف یا پیمان امنیتی قادر به نادیده گرفتن آن نخواهد بود.

کارشناس ارشد مسائل بین الملل