ایرج خواجهامیری درگذشت
ایرج خواجهامیری، خواننده پیشکسوت و از چهرههای اثرگذار آواز و موسیقی ایران، بامداد امروز چهارشنبه بر اثر کهولت سن درگذشت.
علی سعیدی، خواننده و آوازخوان مکتب موسیقی اصفهان، خبر درگذشت ایرج خواجهامیری، این ضایعه را برای جامعه موسیقی ایران و بهویژه جریان آواز ایرانی تلخ و سنگین دانست و اظهار کرد: با درگذشت ایرج، موسیقی ایران یکی از صداهای کمنظیر و صاحبهویت خود را از دست داد؛ صدایی که در بخش مهمی از تاریخ معاصر آواز ایران حضور داشت و برای چند نسل از مخاطبان موسیقی، بخشی از حافظه شنیداری جامعه ایرانی بود.
وی افزود: ایرج خواجهامیری تنها یک خواننده توانمند با صدایی پرقدرت و گسترده نبود، بلکه از جمله هنرمندانی بود که توانست ظرفیتهای آواز مکتب اصفهان را با فضای حرفهای موسیقی رادیویی، ارکسترال و ترانه پیوند دهد. اهمیت وی را باید در همین جایگاه تاریخی جستوجو کرد؛ زیرا صدای ایرج در دورهای شکل گرفت و تثبیت شد که موسیقی ایران در حال تجربه تحولات جدی در شیوه ارائه آواز و ترانه به مخاطب عمومی بود.
سعیدی با اشاره به ریشههای اصفهانی و جایگاه ایرج در سنت آواز ایرانی ادامه داد: حسین خواجهامیری، که با نام هنری ایرج شناخته شد، ۱۱ دی ۱۳۱۱ در خالدآباد نطنز در استان اصفهان متولد شد. وی از دوران کودکی با آواز و موسیقی آشنا شد و آموزشهای اولیه را در خانواده و نزد اهل موسیقی و تعزیه فرا گرفت. بعدها در تهران نزد استاد ابوالحسن صبا به آموزش و تکمیل دانش موسیقایی خود پرداخت و همین ارتباط زمینه ورود وی به رادیو را فراهم کرد. منابع تاریخی نیز آموزش ایرج نزد صبا و معرفی وی به رادیو ایران را از نقاط مهم آغاز فعالیت حرفهای وی دانستهاند.
وی گفت: ایرج از نسلی بود که آواز را فقط به عنوان یک اجرای صوتی نمیدید و پشتوانه آن را در شناخت دستگاهها، ردیف، تحریر، جملهبندی و بیان موسیقایی جستوجو میکرد. به همین دلیل، صدای وی از همان سالهای آغاز فعالیت حرفهای، ویژگیهایی داشت که آن را از بسیاری از خوانندگان همدوره متمایز میکرد.
این خواننده و آوازخوان مکتب موسیقی اصفهان با اشاره به حضور ایرج در برنامه گلها اظهار کرد: ورود ایرج به برنامه گلها نقطه مهم دیگری در مسیر هنری وی بود. او در این برنامهها در کنار شماری از برجستهترین آهنگسازان و نوازندگان موسیقی ایرانی قرار گرفت و آثار متعددی را در قالب برنامههای رادیویی اجرا کرد. بر اساس منابع موجود، وی از میانه دهه ۱۳۳۰ به برنامه گلها راه یافت و در سالهای فعالیت خود با این جریان، حضور گستردهای در تولیدات موسیقی رادیو داشت.
سعیدی درباره ویژگی صدای ایرج نیز گفت: اگر بخواهیم جایگاه او را صرفاً با تعداد آثار یا شهرت عمومی بسنجیم، بخش مهمی از اهمیت این هنرمند نادیده گرفته میشود. ایرج از نظر قدرت، وسعت و شفافیت صدا در میان خوانندگان شاخص تاریخ موسیقی ایران قرار داشت و توانایی او در اجرای آوازهای دشوار و همچنین ترانههای ارکسترال، دامنه فعالیتش را از فضای تخصصی موسیقی ایرانی فراتر برد.
وی ادامه داد: یکی از مهمترین وجوه کارنامه ایرج، حضور گسترده او در موسیقی فیلم است. صدای وی با سینمای ایران و بهخصوص سینمای عامهپسند دهههای پیش از انقلاب پیوند خورد و در موارد متعددی به جایگاه خوانندهای رسید که صدایش در کنار تصویر بازیگران، بخشی از شخصیت و حافظه یک اثر سینمایی را شکل میداد. از این منظر، ایرج را باید نه فقط در تاریخ آواز، بلکه در تاریخ موسیقی سینمای ایران نیز بررسی کرد.
سعیدی افزود: این توانایی که یک خواننده بتواند هم در اجرای آواز دستگاهی و هم در اجرای ترانههای سینمایی و ارکسترال موفق باشد، ویژگی مهمی در کارنامه ایرج بود. او توانست بدون آنکه هویت صوتی خود را از دست بدهد، در قالبهای متفاوت موسیقایی حضور پیدا کند و همین موضوع موجب شد صدای او برای طیف وسیعی از مخاطبان شناختهشده و ماندگار شود.
وی با اشاره به تأثیر ایرج بر نسلهای بعدی خوانندگان اظهار کرد: برای شناخت تاریخ آواز معاصر ایران، نمیتوان از کنار نام ایرج به سادگی عبور کرد. او متعلق به نسلی بود که در شکلگیری فرهنگ شنیداری چند دهه ایران نقش داشت و آثارش هنوز برای پژوهشگران موسیقی، خوانندگان و علاقهمندان آواز قابل بررسی است.
این آوازخوان مکتب موسیقی اصفهان با بیان اینکه ایرج را باید در متن تاریخ تحولات آواز ایران دید، گفت: نسل ایرج در دورهای فعالیت کرد که رادیو مهمترین رسانه فراگیر موسیقی بود و یک اجرای رادیویی میتوانست صدای یک خواننده را به خانههای میلیونها ایرانی برساند. ایرج از جمله خوانندگانی بود که از این امکان به شکل
مؤثر استفاده کرد و صدای او در حافظه جمعی ایرانیان تثبیت شد.
سعیدی در پایان تأکید کرد: درگذشت ایرج خواجهامیری پایان زندگی یک هنرمند است، اما پایان حضور او در موسیقی ایران نیست. آثار و شیوه آوازخوانی وی همچنان موضوع مطالعه و ارجاع نسلهای بعد خواهد بود. میراث ایرج بخشی از تاریخ آواز ایران است و حفظ و بازخوانی این میراث، وظیفه جامعه موسیقی و پژوهشگران این حوزه خواهد بود.
حسین خواجهامیری معروف به ایرج، در ۱۱ دی ۱۳۱۱ در خالدآباد نطنز متولد شد، نزد ابوالحسن صبا آموزش دید و پس از ورود به رادیو ایران، در برنامههای موسیقی رادیویی و سپس برنامه گلها فعالیت کرد. وی در طول چند دهه فعالیت هنری، علاوه بر اجرای آواز و ترانههای متعدد، در موسیقی فیلم نیز حضور گستردهای داشت و به یکی از صداهای شناختهشده تاریخ موسیقی ایران تبدیل شد.
دیدگاهتان را بنویسید