ایرج خواجهامیری درگذشت
شورایعالی امنیت ملی در روزهای پیش از آغاز جنگ و بهویژه در روزهای ابتدایی و میانی آن، به یکی از مهمترین کانونهای تصمیمگیری کشور تبدیل شد؛ نهادی که تصمیماتش نهتنها از سوی رسانههای داخلی، بلکه از سوی دشمنان ایران با دقت رصد میشد. در شرایطی که یکی از اصلیترین راهبردهای دشمن، القای اختلاف، چنددستگی و ناهماهنگی در ساختار تصمیمگیری جمهوری اسلامی بود، عملکرد شورایعالی امنیت ملی میتوانست بهعنوان یکی از مهمترین شاخصهای سنجش ثبات سیاسی و مدیریتی کشور عمل کند.
در چنین شرایطی، تجربه کوتاهمدت شهید علی لاریجانی در جایگاه دبیری شعام، به بخشی از حافظه سیاسی کشور تبدیل شده است؛ دورهای که مدیریت بحرانهای امنیتی و سیاسی، مواجهه با جنگ شناختی و ارتباط مستقیم با رسانهها، نقش مهمی در عبور کشور از شرایط پیچیده آن مقطع داشت. حالا اما با انتصاب محسن رضایی بهعنوان نماینده رهبر معظم انقلاب و دبیر شورایعالی امنیت ملی، این جایگاه بار دیگر در کانون توجه قرار گرفته است.
محسن رضایی برای این مسئولیت چهرهای ناشناخته نیست. «آقا محسن» از فرماندهان اصلی سالهای دفاع مقدس است؛ فرماندهای که در جوانی فرماندهی سپاه را برعهده گرفت و در همان سالها زمینه ظهور و رشد نسلی از فرماندهان اثرگذار دفاع مقدس را فراهم کرد. او پس از جنگ نیز وارد عرصه سیاست شد و در طول چند دهه، تجربهای متفاوت از مدیریت نظامی، سیاسی و امنیتی را پشت سر گذاشت.
اما پرسش اصلی اینجاست: مهمترین مأموریت محسن رضایی در شورایعالی امنیت ملی چیست؟
پاسخ را باید در یک عبارت خلاصه کرد: تبدیل «امنیت» به یک منظومه منسجم و نه مجموعهای از اقدامات پراکنده.
امنیت امروز ایران تنها به میدان نظامی محدود نمیشود. جنگی که کشور با آن مواجه است، همزمان در میدان نظامی، اقتصاد، جامعه، رسانه، افکار عمومی و دیپلماسی جریان دارد. کوچکترین اختلال در یکی از این حوزهها میتواند به حوزهای دیگر سرایت کند. از همین رو، دبیر شعام باید بتواند میان این عرصههای بهظاهر متفاوت، یک پیوند راهبردی برقرار کند.
در این میان، نخستین ضرورت، شناخت عمیق جامعه ایران است. ایران جامعهای یکدست نیست؛ جامعهای چندلایه با تجربههای تاریخی، اجتماعی و سیاسی متفاوت است که در مقاطع مختلف واکنشهای متفاوتی از خود نشان داده است. بنابراین حفظ امنیت اجتماعی نیازمند فهم دقیق مطالبات، نگرانیها، حساسیتها و ظرفیتهای اجتماعی کشور است.
دومین مأموریت مهم، حفظ انسجام داخلی است. دشمن در شرایط جنگی بیش از هر زمان دیگری به دنبال شکاف است؛ شکاف سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و رسانهای. بنابراین شعام باید بتواند پیش از شکلگیری بحران، نقاط آسیبپذیر را شناسایی و برای ترمیم آنها اقدام کند.
در این میان، رسانه نیز دیگر یک موضوع فرعی نیست. مدیریت روایت جنگ بخشی از مدیریت خود جنگ است. دبیر شعام باید بداند هر تصمیم چگونه روایت میشود، هر اظهارنظر چه اثری بر افکار عمومی میگذارد و چگونه میتوان در برابر روایتسازی دشمن ایستاد. رسانه در شرایط جنگی بخشی از میدان نبرد است. از همین رو، ارتباط مستمر با رسانهها و فهم دقیق فضای افکار عمومی باید در اولویت دبیر جدید شعام قرار گیرد.
از سوی دیگر، محسن رضایی باید با یک آفت جدی مقابله کند: سادهسازی جنگ. اینکه تمام راهحل جنگ را در مذاکره خلاصه کنیم یا تمام مسیر پیروزی را تنها در میدان نظامی ببینیم، هر دو یک خطای شناختی هستند. جنگ امروز چندلایه است و تصمیم درست، حاصل دیدن همه این لایهها در کنار یکدیگر است.
در چنین شرایطی، دفاع قاطع از منافع و امنیت ملی نیز اهمیت مضاعف پیدا میکند. دبیر شعام باید هم در تصمیمگیری و هم در بیان، تصویر روشنی از اراده و انسجام جمهوری اسلامی ارائه دهد؛ بهگونهای که دشمن نتواند اختلافات داخلی را به نشانه ضعف ساختار تصمیمگیری کشور تعبیر کند.
با این حال، شاید مهمتر از همه این موارد، یک مسئله دیگر باشد؛ پایبندی به اصول و تلاش برای حرکت منطبق بر نگرش رهبر انقلاب اسلامی در حیطه امنیت ملی کشور، موضوعی که خود محسن رضایی نیز بارها در سخنان پیش از تصدی مسئولیت بر آن تاکید داشته است و حال با قرار گرفتن او در این جایگاه میتواند نظر عالیترین نهاد امنیتی کشور را به ریل اصولی منطبق بر ولایت نزدیکتر کند.
محسن رضایی در این جایگاه بیش از آنکه نیازمند اثبات سابقه خود باشد، نیازمند استفاده از تمام تجربه چند دهه گذشته برای ساختن یک منظومه هماهنگ امنیتی است؛ منظومهای که در آن میدان، دیپلماسی، اقتصاد، جامعه و رسانه علیه یکدیگر عمل نکنند، بلکه با نگاه به ولایت، در خدمت یک هدف واحد قرار گیرند.
اگر قرار باشد برای مأموریت سرلشکر محسن رضایی در شعام تنها یک عنوان انتخاب کنیم، شاید آن عنوان «حفظ اصول و انسجام ایران در میانه جنگ» باشد. انسجامی با تکیه بر نقشه ترسیم شده توسط رهبر انقلاب که هم در اتاق تصمیمگیری وجود داشته باشد، هم در جامعه، هم در رسانه و هم در میدان. موفقیت دبیر جدید شعام نیز نه تنها با تعداد تصمیمات اتخاذشده، بلکه با میزان توانایی او در ایجاد همین هماهنگی سنجیده خواهد شد.
دیدگاهتان را بنویسید