تفاهمنامه زمانی ارزش دارد که تامینکننده منافع و امنیت ملی ما باشد
در حالی که بازارهای مالی جهان با نوسانات پی در پی روبرو هستند، ایران در آستانه تجربه ای متفاوت از مفهوم ثروت قرار گرفته است که در آن ثانیه ها جایگزین اسکناس می شوند. طرح بانک زمان که به عنوان یکی از کلیدی ترین برنامه های بازسازی اجتماعی در دوران پساجنگ شناخته می شود، بر اساس تکالیف قانونی برنامه هفتم توسعه و با هدف تقویت پیوندهای محله محوری، از اواسط اردیبهشت ماه به صورت رسمی فعالیت خود را آغاز کرد. این ابتکار که با مشارکت مستقیم وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و سازمان بهزیستی کلید خورده است، می کوشد تا سرمایه های انسانی را در شبکه ای هوشمند از خدمات متقابل سازماندهی کند و مفهومی نو از عدالت اجتماعی را در ابعاد کوچک محلی به نمایش بگذارد.
پیشینه ای طولانی در جوامع توسعه یافته
بانک زمان نه یک ایده تفننی، بلکه یک ضرورت قانونی است که ریشه در ماده سی و یک قانون برنامه هفتم توسعه دارد. طبق این قانون، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی مکلف شده است تا با بهره گیری از ظرفیت شرکت های مردمی و پلتفرم های نوین، زیرساختی را برای تبادل خدمات داوطلبانه فراهم کند. این مفهوم که پیشینه ای طولانی در جوامع توسعه یافته دارد و بیش از سه هزار نمونه موفق جهانی برای آن ثبت شده است، اکنون با رویکردی بومی سازی شده وارد فاز اجرایی شده است. در واقع دولت با این کار به دنبال احیای سنت های قدیمی همسایگی در قالب تکنولوژی های روز است تا در دنیایی که روابط انسانی به سردی گراییده، دوباره گرمای همدلی را به کوچه پس کوچه های شهر بازگرداند.
ساز و کار معجزه آسای تبادل بدون پول
در بانک زمان، واحد پول رایج فقط زمان است. احمد میدری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، در تشریح این ساز و کار توضیح می دهد که افراد در یک محله با ثبت نام در سامانه مخصوص، مهارت هایی را که می توانند ارائه دهند و نیازهایی که دارند اعلام می کنند. برای مثال، اگر شما یک ساعت صرف آموزش به فرزند همسایه خود کنید، این یک ساعت به عنوان موجودی مثبت در حساب زمانی شما ذخیره می شود. شما می توانید در آینده از این موجودی برای دریافت خدمتی دیگر، مثلا تعمیر لوله کشی منزل یا همراهی با یک سالمند، استفاده کنید بدون آنکه ریالی پول جابجا شود. این سیستم تهاتری هوشمند، فشار مالی را از روی دوش خانواده ها برمی دارد و اجازه می دهد افرادی که مهارتی دارند اما نقدینگی کافی ندارند، نیازهای خود را از طریق تخصصشان برطرف کنند.
آزمایشگاه بزرگ مشارکت اجتماعی
انتخاب منطقه چهار تهران به عنوان اولین پایلوت اجرای این طرح، ناشی از ظرفیت های بالای مشارکت مردمی در این منطقه است. از پانزدهم اردیبهشت ماه، این منطقه به عنوان قلب تپنده بانک زمان شناخته شد. در این مرحله، تسهیلگران آموزش دیده در ده محله منتخب مستقر شده اند تا روند ثبت نام و اتصال داوطلبان به نیازمندان را مدیریت کنند. برای ثبت نام، متقاضیان باید به سامانه ای که برای این منظور طراحی شده مراجعه کنند و پس از احراز هویت از طریق کد ملی و استعلام های انتظامی، وارد شبکه اعتماد محلی شوند. هدف این است که محله ها به نهادهایی خودبسنده تبدیل شوند که در آن ها هیچ مشکلی به دلیل نبود پول، لاینحل باقی نماند.
دولت در نقش ضامن و حامی معنوی
یکی از تفاوت های جدی مدل ایرانی بانک زمان با نمونه های خارجی، حضور دولت به عنوان ضامن است. وزیر رفاه تاکید دارد که اگر فردی خدمتی را به جامعه ارائه دهد اما در محله خود نتواند خدمت متقابلی دریافت کند، دولت وارد عمل می شود. در این شرایط، سازمان آموزش فنی و حرفه ای و سازمان بهزیستی کشور متعهد شده اند که به اندازه ساعت های ذخیره شده، خدمات رایگان و آموزش های تخصصی به آن فرد ارائه دهند. این تضمین باعث می شود تا مردم با اطمینان بیشتری وارد این چرخه شوند و بدانند که مهربانی و زمان آن ها هرگز هدر نخواهد رفت. در واقع، دولت اینجا نقش بانک مرکزی را برای ارز جدیدی به نام زمان ایفا می کند.
ظرفیت های مردمی در ایران بسیار بالا است
سیدجواد حسینی، رئیس سازمان بهزیستی کشور، معتقد است که بانک زمان بزرگترین ابزار برای ساماندهی فعالیت های داوطلبانه و افزایش سرمایه اجتماعی در کشور است. او اشاره می کند که ظرفیت های مردمی در ایران بسیار بالا است اما همیشه از نبود یک مدل سازماندهی شده رنج می بردیم. در بانک زمان، هر محله دارای یک تسهیلگر است که مانند یک پل ارتباطی، نیازها را شناسایی و به توانمندی ها متصل می کند. حسینی تاکید دارد که اگر تراکنش های زمانی در یک محله دچار رکود شود، گروه های اجتماع محور فعال می شوند تا دوباره جریان خدمت رسانی را زنده کنند. این نگاه دقیق نشان می دهد که طرح بیش از آنکه اداری باشد، ماهیتی انسانی و پویا دارد.
در حقیقت ،اجرای بانک زمان به ویژه در دوران پساجنگ، تاثیرات روانی عمیقی بر جامعه دارد. این طرح با ایجاد حس مفید بودن در افراد، انزوای اجتماعی را کاهش می دهد و به ویژه برای بازنشستگان و جوانانی که تازه وارد بازار کار شده اند، فرصتی فراهم می کند تا هویت اجتماعی خود را تقویت کنند. وقتی یک محله به جایی تبدیل می شود که همه در آن به هم بدهکار مهربانی هستند، ضریب امنیت روانی به شدت بالا می رود.
افق های پیش رو و گسترش سراسری
هر چند شروع کار از تهران است، اما افق های این طرح بسیار روشن ترسیم شده است. وزارت رفاه قصد دارد پس از ارزیابی نتایج در منطقه چهار، مجوزهای لازم را به شرکت های دانش بنیان، خیریه ها و حتی گروه های دانشجویی بدهد تا بانک های زمان محلی خود را در سراسر کشور تاسیس کنند. ایجاد رقابت سالم در ارائه خدمات بهتر و متنوع تر، می تواند این طرح را به یک شبکه عظیم ملی تبدیل کند.
دیدگاهتان را بنویسید