سیره نبوی نسخهای برای ترمیم اخلاق اجتماعی؛ازسلام وخوشرویی تاکرامت زن
پیامبر اسلام(ص) تنها با سخنرانی و توصیه، جامعه زمان خود را متحول نکردند؛ بخش مهمی از این تحول در رفتارهای روزمره ایشان شکل گرفت؛ از پیشقدم شدن در سلام به کودکان و بزرگسالان تا خوشرویی، آراستگی، احترام به خانواده و توجه به کرامت زنان؛ رفتارهایی ساده که امروز میتواند پاسخی عملی به بخشی از چالشهای اخلاقی و اجتماعی جامعه باشد.
سیره پیامبر اکرم(ص) در نگاه بسیاری از کارشناسان، تنها مجموعهای از احکام و توصیههای فردی نیست، بلکه الگویی برای ساختن روابط انسانی و تنظیم مناسبات اجتماعی است. «سلام کردن»، «خوشرویی»، «احترام به دیگران»، «رعایت کرامت زن»، «آراستگی»، «پاکیزگی» و حتی «شادی و شوخطبعی» در رفتار پیامبر(ص) جایگاهی جدی داشت و نشان میداد دینداری قرار نیست انسان را از جامعه و روابط انسانی دور کند.
در شرایطی که بخشی از روابط اجتماعی امروز تحت تأثیر کاهش گفتوگوی مستقیم، افزایش تنشهای کلامی و فاصله گرفتن از برخی آداب معاشرت قرار گرفته است، بازخوانی این بخش از سیره نبوی میتواند بیش از گذشته کاربردی باشد؛ چرا که بسیاری از آموزههای پیامبر(ص) نه نیازمند امکانات خاصی است و نه هزینهای دارد، بلکه از سادهترین رفتارهای انسانی آغاز میشود.
پیامبر(ص) اخلاق را به رفتار روزمره مردم آورد
منیرسادات امینی، کارشناس معارف اسلامی، در گفتگو با خبرنگار مهر با تأکید بر اینکه سیره نبوی یک دستورالعمل جامع برای زندگی اجتماعی است، اظهار کرد: پیامبر اسلام(ص) مردم را تنها به عبادت و امور دینی دعوت نمیکردند، بلکه بخش مهمی از رسالت ایشان اصلاح روابط میان انسانها و بازگرداندن اخلاق به مناسبات اجتماعی بود.
وی افزود: در سیره پیامبر(ص) ایمان و اخلاق از یکدیگر جدا نیستند؛ یعنی نمیتوان از دینداری سخن گفت اما در رفتار اجتماعی، انسان نسبت به دیگران بیتفاوت، تحقیرکننده یا خشن باشد.
این کارشناس معارف اسلامی «سلام» را یکی از روشنترین نمونههای اخلاق اجتماعی در سیره پیامبر(ص) دانست و گفت: سلام کردن در فرهنگ اسلامی یک جمله تشریفاتی نیست؛ بلکه نوعی اعلام محبت، امنیت و احترام است. پیامبر(ص) بر آشکار کردن سلام در جامعه تأکید داشتند و آن را در کنار اطعام و حفظ روابط خویشاوندی قرار دادند.
امینی ادامه داد: وقتی فردی به دیگری سلام میکند، در حقیقت نخستین گام برای برقراری ارتباط را برمیدارد. این رفتار ساده میتواند فاصله میان انسانها را کاهش دهد و زمینه گفتوگو و همدلی را فراهم کند.
وی با اشاره به اینکه پیامبر(ص) در سلام کردن به کودکان نیز پیشقدم میشدند، تصریح کرد: این رفتار از نظر تربیتی بسیار مهم است؛ زیرا نشان میدهد احترام، وابسته به سن و موقعیت اجتماعی افراد نیست. کودکی که میبیند پیامبر جامعه به او سلام میکند، احساس ارزشمندی و هویت پیدا میکند.
امینی همچنین خوشرویی را یکی دیگر از ارکان مهم اخلاق اجتماعی پیامبر(ص) عنوان کرد و افزود: خوشرویی در سیره نبوی یک انتخاب صرفاً شخصی نبود، بلکه نوعی مسئولیت اخلاقی بود. انسان نباید با چهره، زبان یا رفتار خود موجب شکستن شخصیت و عزت نفس دیگری شود.
این کارشناس امور دینی با اشاره به اهمیت پاکیزگی و آراستگی در سیره پیامبر(ص) گفت: آراستگی را نباید با تجملگرایی اشتباه گرفت. پیامبر(ص) با توجه به پاکیزگی و ظاهر آراسته، به جامعه آموزش دادند که انسان باید برای خود، دیگران و محیطی که در آن زندگی میکند احترام قائل باشد.
پیامبر(ص) کرامت زن را در خانواده و جامعه بازتعریف کرد
مریم فاتحیزاده، مدیرکل امور بانوان و خانواده استانداری اصفهان، نیز در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به ضرورت بازخوانی جایگاه زن در سیره نبوی اظهار کرد: یکی از مهمترین اقدامات پیامبر اسلام(ص)، بازگرداندن کرامت انسانی به زن و اصلاح نگاه جامعه نسبت به شخصیت و جایگاه او بود.
وی افزود: پیامبر(ص) در شرایطی ظهور کردند که زنان در بخشهایی از جامعه از حقوق و جایگاه شایسته خود برخوردار نبودند، اما ایشان با رفتار و گفتار خود نشان دادند که زن پیش از هر عنوانی، یک انسان دارای کرامت، حق و شخصیت مستقل است.
مدیرکل امور بانوان و خانواده استانداری اصفهان با بیان اینکه رفتار پیامبر(ص) با خانواده الگویی ماندگار برای جامعه است، گفت: مهربانی، خوشرویی و احترام به همسر از جمله اصولی بود که پیامبر(ص) در زندگی خانوادگی به آن توجه داشتند. ایشان نشان دادند که خانواده محل اعمال قدرت نیست، بلکه باید محل آرامش، محبت و امنیت روانی باشد.
فاتحیزاده ادامه داد: وقتی پیامبر(ص) نیکوترین افراد را کسانی معرفی میکنند که نسبت به خانواده خود نیکوکارتر هستند، در واقع یک معیار مهم برای اخلاق اجتماعی ارائه میدهند؛ یعنی شخصیت اخلاقی انسان را باید در نزدیکترین روابط او، یعنی در خانواده، سنجید.
وی با اشاره به مسئله خشونت و تحقیر زنان افزود: یکی از پیامهای مهم سیره نبوی، مقابله با تحقیر و رفتارهای آسیبزا نسبت به زنان است. اگر امروز از کرامت زن، امنیت روانی و حقوق او سخن میگوییم، باید این مفاهیم را در رفتارهای روزمره خانوادهها نیز دنبال کنیم.
فاتحیزاده خاطرنشان کرد: خانوادهای که در آن گفتوگو، احترام و احساس امنیت وجود داشته باشد، میتواند نسلی تربیت کند که همین ارزشها را به جامعه منتقل کند؛ بنابراین اصلاح روابط خانوادگی، یکی از مهمترین مسیرهای اصلاح اجتماعی است.
از عطر و آراستگی تا لبخند؛ شادی هم بخشی از سیره نبوی است
حجتالاسلام ناصر رفیعی محمدی، خطیب و کارشناس دینی، نیز در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به ابعاد سبک زندگی پیامبر(ص) اظهار کرد: یکی از ویژگیهایی که باید در معرفی سیره نبوی به نسل جوان مورد توجه قرار گیرد، توجه پیامبر(ص) به آراستگی و پاکیزگی بود.
وی افزود: پیامبر(ص) به استفاده از عطر، پاکیزگی و پوشش آراسته توجه داشتند و این رفتار نشان میدهد که مؤمن نباید نسبت به ظاهر، نظم و محیط زندگی خود بیتفاوت باشد.
این پژوهشگر سبک زندگی تصریح کرد: البته آراستگی در سیره پیامبر(ص) به معنای تجملگرایی نیست، بلکه بیانگر احترام به خود و دیگران است. انسان وقتی وارد جامعه میشود، باید شأن و آرامش دیگران را نیز در نظر بگیرد.
رفیعی محمدی در ادامه به ویژگی شوخطبعی پیامبر(ص) اشاره کرد و گفت: یکی از ابعاد کمتر مورد توجه در سیره پیامبر(ص)، شوخطبعی همراه با متانت است. ایشان با شوخیهای سالم و بهجا، فضای ارتباطی را از خشکی خارج میکردند، اما هرگز شوخی را به تمسخر، تحقیر یا آزار دیگران تبدیل نمیکردند.
دیدگاهتان را بنویسید