تفاهمنامه زمانی ارزش دارد که تامینکننده منافع و امنیت ملی ما باشد
شوک ناشی از جنگ اخیر تنها به زیرساخت های فیزیکی محدود نماند و با فلج کردن زنجیره های تولید، موجی از بیکاری گسترده را به جامعه تحمیل کرد که برآوردهای اولیه از تحت تاثیر قرار گرفتن معیشت بیش از چند میلیون نفر خبر می دهند. در حالی که صف متقاضیان دریافت مقرری روز به روز طولانی تر می شود، کارشناسان نسبت به کارآمدی مدل فعلی بیمه بیکاری در مواجهه با این بحران ملی هشدار می دهند. بررسی ها نشان می دهد که ساختار سنتی تامین اجتماعی که تنها برای شاغلان دارای کارفرما طراحی شده، در برابر ابعاد وسیع ریزش نیرو در بخش های صنعت و خدمات ناتوان است و لزوم گذار به سمت طرح های حمایتی نوین و غیرمشارکتی بیش از هر زمان دیگری احساس می شود.
لرزه بر اندام اشتغال ملی
تنها در یک ماه اخیر، رکورد ارسال رزومه در کشور شکسته شد و در برخی روزها بیش از سیصد هزار نفر درخواست خود را برای یافتن شغل ثبت کرده اند که این رقم حکایت از افزایش پنجاه درصدی تقاضای کار در مقابل کاهش شدید آگهی های استخدامی دارد. استان های تهران، خوزستان و بوشهر به دلیل تمرکز صنایع مادر و هدف قرار گرفتن واحدهای تولیدی، بیشترین آسیب را دیده اند. در خوزستان به تنهایی بیش از پنجاه هزار نفر در پی آسیب به صنایع پتروشیمی و فولاد بیکار شده اند و این در حالی است که بخش خدمات و کسب و کارهای اینترنتی نیز به دلیل اختلال در شبکه های ارتباطی با ریزش شدید نیرو مواجه بوده اند.
نقص ساختاری در مدل فعلی بیمه بیکاری
نرگس اکبرپور روشن، عضو هیئت نظارت سازمان تامین اجتماعی، معتقد است که سیستم فعلی بیمه بیکاری برای شرایط بحرانی مانند جنگ طراحی نشده است. وی با اشاره به اینکه این مدل صرفا شاغلان رسمی دارای کارفرما را پوشش می دهد، تاکید می کند که دامنه وسیعی از بیکاران فعلی که در بخش های غیررسمی یا خدماتی فعالیت می کردند، از این چتر حمایتی محروم مانده اند. تجربه دوران کرونا نیز پیشتر ثابت کرده بود که در زمان وقوع بحران های ملی، سیستم های مشارکتی مبتنی بر حق بیمه به تنهایی نمی توانند بار سنگین معیشت بیکاران را به دوش بکشند و دولت ها باید با تقویت ابزارهای مکمل، دامنه پوشش را متناسب با تحولات بازار کار توسعه دهند.
فشار بر منابع و ضرورت حمایت های دولتی
منبع اصلی صندوق بیمه بیکاری بر پایه سه درصد حق بیمه پرداختی کارفرمایان استوار است. در شرایطی که به طور همزمان تعداد متقاضیان دریافت مقرری افزایش می یابد و از سوی دیگر ورودی حق بیمه به دلیل رکود اقتصادی و تعطیلی واحدها کاهش می یابد، فشار شدیدی بر منابع سازمان تامین اجتماعی وارد می شود. اکبرپور روشن خاطرنشان می کند که در بسیاری از کشورها، علاوه بر بیمه های مشارکتی، طرح های حمایتی غیرمشارکتی وجود دارد که از محل منابع عمومی تامین می شود. این طرح ها به عنوان تکمیل کننده نظام حمایت اجتماعی عمل می کنند تا در مواقع اضطراری مانند جنگ، امنیت معیشتی جامعه حفظ شود و توازن بودجه ای دولت نیز به مخاطره نیفتد.
پارادوکس حمایت و انگیزه اشتغال مجدد
یکی از چالش های پارامتریک در نظام بیمه بیکاری ایران، بالا بودن نرخ جایگزینی است. به دلیل اینکه مقرری دریافتی نباید از حداقل دستمزد کمتر باشد، بسیاری از افراد انگیزه کافی برای بازگشت سریع به بازار کار رسمی را ندارند. این موضوع در کنار رکود حاکم بر اقتصاد جنگی، می تواند منجر به طولانی شدن دوره بیکاری و فشار بیشتر بر صندوق ها شود. کارشناسان بر این باورند که ایجاد تعادل میان حمایت معیشتی از بیکاران ناشی از جنگ و حفظ انگیزه برای بازگشت به اشتغال، از اهمیت بالایی در طراحی سیاست های جدید برخوردار است. بازنگری در برخی پارامترهای موجود و توسعه پوشش برای گروههای خارج از نظام بیمه ای، کلید بهبود کارایی این سیستم در دوران بازسازی اقتصادی است.
دیدگاهتان را بنویسید