تفاهمنامه زمانی ارزش دارد که تامینکننده منافع و امنیت ملی ما باشد
باز کردن دستهای ایرانیان در فضای مجازی طی روزهای جنگ یکی از ضروریات روایتگری در جنگ و مقابله با انزوای رسانهای است.
در شرایط حساس کنونی، با توجه به تجاوز نظامی و افزایش احتمال بروز فجایع انسانی، «روایتگری رسانهای» به یکی از مهمترین ابعاد بحران تبدیل شده است. محدودیتهای اینترنتی و فیلترینگ پلتفرمهای جهانی، چالشهای جدی برای رساندن صدای مردم و روایت وقایع به گوش افکار عمومی جهان ایجاد کرده است.
سرویس فرهنگ و هنر پایگاه خبری سپاهان خبر در این مطلب در گفتوگو با با قادر باستانی تبریزی، مدرس دانشگاه در حوزه ارتباطات و رسانه به بررسی اهمیت دسترسی آزاد به اینترنت و فضای مجازی در شرایط جنگ، پیامدهای محدودیتهای ارتباطی، و نقش شهروندان در شکلدهی به افکار عمومی جهانی میپردازد.
اهمیت روایتگری در شرایط بحران و جنگ
در شرایط اضطراری و بحرانهای امنیتی، جریان اطلاعات معتبر و مشروع باید از طریق کانالهای رسمی و عمومی بهطور فعال برقرار باشد. تجربه جهانی نشان میدهد که دولتها معمولاً تلاش میکنند حضور ارتباطی خود را در فضای عمومی و شبکههای اجتماعی تقویت کنند تا روایت ملی و انسانی خود را به افکار عمومی جهان منتقل کنند. در این راستا، روایتگری دستاول شهروندان، خبرنگاران و کاربران شبکههای اجتماعی نقش حیاتی ایفا میکند.
محدودیت اینترنت: بستن راه روایتهای مردمی
محدود شدن اینترنت یا دسترسی به پلتفرمهای جهانی، صدای میلیونها شهروندی را که میتوانند روایتهای دستاول از جنگ، حملات و پیامدهای انسانی آن ارائه دهند، محدود میکند. در عصر حوزه عمومی شبکهای، افکار عمومی جهان بیش از هر زمان دیگری تحت تأثیر روایتهای مردمی، تصاویر میدانی و تجربههای زیستهای است که در شبکههای اجتماعی منتشر میشود.
واگذاری میدان روایت به دشمن
وقتی دسترسی شهروندان به پلتفرمهای جهانی محدود میشود، بخش مهمی از ظرفیت روایتگری جامعه از دست میرود و میدان روایت بهطور ناخواسته به رسانههای خارجی یا روایتهای رقیب واگذار میشود. در این شرایط، امکان بازنمایی مستقیم رنج مردم، خسارات انسانی، و پیامدهای واقعی حملات نظامی برای افکار عمومی جهان کاهش مییابد و روایتهای دشمن میتواند جایگزین روایتهای بومی شود.
فیلترینگ و کنترل اطلاعات: توهمی بیش نیست
مسدودسازی گسترده شبکههای اجتماعی الزاماً به معنای کنترل کامل جریان اطلاعات نیست. بازیگران حرفهای، سازمانهای رسانهای و گروههای اطلاعاتی معمولاً به ابزارها و زیرساختهای ارتباطی پیشرفتهتری دسترسی دارند و میتوانند از طریق اینترنت ماهوارهای، شبکههای خصوصی امن و سامانههای رمزگذاریشده، اطلاعات را منتقل کنند. بنابراین، بیشترین اثر این محدودیتها متوجه شهروندان عادی، خبرنگاران محلی و کاربران شبکههای اجتماعی است.
ظرفیت کاربران ایرانی در شکلدهی به افکار عمومی جهانی
ایران از نظر تعداد کاربران فعال در فضای مجازی یکی از بزرگترین جوامع کاربری در منطقه به شمار میرود. این جمعیت بزرگ کاربری در شرایط عادی هم یک ظرفیت مهم ارتباطی برای کشور محسوب میشود و در شرایط بحران یا جنگ میتواند به یک سرمایه راهبردی در عرصه روایتگری بینالمللی تبدیل شود.
قدرت نرم دیجیتال و نقش شهروندان
در چارچوب نظریه «قدرت نرم دیجیتال»، کشورها تنها از طریق رسانههای رسمی بر افکار عمومی جهان اثر نمیگذارند، بلکه حضور فعال شهروندان در شبکههای اجتماعی هم میتواند به تقویت روایت ملی کمک کند. روایتهای شهروندی میتوانند نقش قابل توجهی در جهتدهی به فضای رسانهای ایفا کنند و حتی فشار اجتماعی بر دولتها و نهادهای بینالمللی را افزایش دهند.
مشارکت ارتباطی شهروندان: عامل تابآوری اجتماعی
در شرایط جنگی، مشارکت ارتباطی شهروندان میتواند یکی از مهمترین عوامل تابآوری اجتماعی باشد. تسهیل دسترسی مردم به پلتفرمهای جهانی میتواند پیامدهای مهمی به همراه داشته باشد، از جمله افزایش امکان روایت مستقیم واقعیتهای میدانی، تقویت سرمایه اجتماعی در داخل کشور، و بهبود تصویر کشور در افکار عمومی جهانی.
مدیریت هوشمند ارتباطات در بحران
از منظر مدیریت بحران رسانهای، یکی از مهمترین راهبردها برای دولتها حفظ شفافیت ارتباطی و باز نگه داشتن کانالهای ارتباطی با جامعه است. سیاستگذاری رسانهای نباید صرفاً بر منطق کنترل یا انسداد اطلاعات استوار باشد، بلکه باید میان دو ضرورت مهم یعنی «حفظ امنیت اطلاعاتی» و «کارآمدی ارتباطی در عرصه عمومی جهانی» توازن ایجاد کند.
درسهایی از تجربههای بینالمللی
تجربههای بینالمللی نشان میدهد کشورهایی که در شرایط بحران توانستهاند روایت رسمی خود را در کنار روایتهای شهروندی در فضای عمومی جهانی تقویت کنند، در رقابت روایتها موفقتر عمل کردهاند. حضور فعال شهروندان، خبرنگاران و کاربران شبکههای اجتماعی میتواند به تکمیل روایت رسمی کشور کمک کند و تصویری انسانیتر و ملموستر از واقعیتهای جامعه به افکار عمومی جهان ارائه دهد.
ضرورت بازنگری در سیاستهای ارتباطی
در بحرانهای بزرگ، راهبرد مؤثر انسداد گسترده ارتباطی نیست، بلکه مدیریت هوشمند جریان اطلاعات است. به دستاندرکاران توصیه میشود ضمن توجه به ملاحظات امنیتی، تلاش کنند ظرفیت ارتباطی جامعه و رسانهها را برای روایت واقعیتها و تقویت جایگاه کشور در افکار عمومی جهانی فعال نگه دارند. باز کردن دستهای ایرانیان در فضای مجازی، نه تنها یک ضرورت ارتباطی، بلکه یک الزام برای روایت حقیقت و مقابله با انزوای رسانهای است.
ضرورت روایتگری در جنگ و مقابله با انزوای رسانهای
در شرایط کنونی، محدودیتهای اینترنتی و فیلترینگ پلتفرمهای جهانی، نه تنها به هدف کنترل اطلاعات نمیرسد، بلکه مانع رساندن صدای مردم و روایتهای واقعی به گوش افکار عمومی جهان میشود. باز کردن دستهای ایرانیان در فضای مجازی و تسهیل دسترسی به پلتفرمهای جهانی، میتواند به تقویت روایت ملی، افزایش تابآوری اجتماعی و بهبود تصویر کشور در عرصه بینالمللی کمک کند. مدیریت هوشمند ارتباطات و توازن میان امنیت اطلاعاتی و کارآمدی ارتباطی، کلید موفقیت در مواجهه با چالشهای ارتباطی در شرایط بحران است.
دیدگاهتان را بنویسید