هفته گردشگری؛ پیوند سنت و مدرنیته

۲۷ سپتامبر برابر با ۵ مهرماه آغاز هفته گردشگری در ایران است. صنعت گردشگری کشور در حالی به پیشواز این رویداد سالانه می‌رود که همگام با شعار سازمان جهانی گردشگری ملل متحد مبنی بر «دستور کار دیجیتال و هوش مصنوعی برای بازطراحی گردشگری»، لزوم عبور از شیوه‌های سنتی و حرکت به سمت «مقاصد هوشمند» بیش از هر زمان دیگری در کانون توجه کارشناسان، فعالان بخش خصوصی و مدیران این حوزه قرار گرفته است.

به گزارش سرویس گردشگری پایگاه خبری سپاهان خبر در سال‌های اخیر پدیده‌هایی چون هوش مصنوعی مولد، تحلیل کلان‌داده‌ها و اینترنت اشیاء (IoT) ساختار انتخاب، رزرو و تجربه سفر را در جهان دگرگون ساخته‌اند. در ایران نیز همزمان با نواخته شدن زنگ هفته گردشگری در استان‌های مختلف و برپایی نمایشگاه‌های استانی، بازطراحی الگوهای پذیرش مسافر با تکیه بر فناوری‌های نوین به یکی از مطالبات اصلی تبدیل شده است.

کارشناسان معتقدند ظرفیت‌های غنی میراثی و تنوع اقلیمی کشور، بستری بی‌نظیر برای پیاده‌سازی ابزارهای هوشمند است؛ از مدیریت ازدحام در اماکن تاریخی پربازدید گرفته تا کاهش ردپای کربن و سفارشی‌سازی خدمات متناسب با علایق گردشگران خارجی و داخلی.

تولید روایت بومی در برابر یکسان‌سازی جهانی

با این وجود، ورود هوش مصنوعی به صنعت گردشگری ایران صرفاً با نصب نرم‌افزارها و سامانه‌های رزرواسیون پایان نمی‌یابد. جامعه‌شناسان و پژوهشگران حوزه میراث هشدار می‌دهند که اتکای کورکورانه به الگوریتم‌های هوش مصنوعی ممکن است به «کالایی‌شدن فرهنگ» و حذف صداهای اصیل جامعه محلی بینجامد. در کشور کهنی چون ایران، با ثبت جهانی زنجیره‌ای کاروانسراها، بافت‌های خشتی، روستاهای هدف گردشگری و قطب‌های صنایع‌دستی همچون اصفهان، یزد و کرمان ارزش واقعی سفر در لایه‌های نادیده، زیست بومی و قصه‌های شفاهی نهفته است. اگر الگوریتم‌ها بر اساس جذابیت‌های ظاهری و ترندهای سطحی شبکه‌های اجتماعی هدایت شوند، عمق میراث ناملموس به حاشیه خواهد رفت.

لزوم شکستن شکاف دیجیتال و توانمندسازی جوامع محلی

یکی دیگر از مؤلفه‌های کلیدی در بازطراحی گردشگری ملی، توزیع عادلانه فرصت‌های فناوری است. اکنون که اقامتگاه‌های بوم‌گردی و کسب‌وکارهای روستایی ستون فقرات اشتغال محلی را تشکیل می‌دهند، نبود آموزش کافی و دسترسی نابرابر به ابزارهای پردازش داده می‌تواند این جوامع را از چرخه بازاریابی دیجیتال عقب براند.

از این رو، کارشناسان تأکید دارند که سیاست‌گذاری وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی در سال جاری باید فراتر از تبلیغات رایج حرکت کند و آموزش تولید محتوا، برندسازی دیجیتال و استفاده از سامانه‌های عرضه مستقیم محصولات بومی را برای ساکنان مقاصد گردشگری تسهیل نماید.

فرجام؛ مقصد هوشمند یعنی جامعه آگاه

هفته گردشگری امسال مجالی مناسب برای یادآوری این نکته بنیادی است: مقصدی هوشمند نامیده می‌شود که در آن فناوری به ابزاری برای شناخت و رفاه انسان تبدیل شود. گردشگری تنها یک جابه‌جایی فیزیکی نیست، بلکه مواجهه فرهنگ‌هاست و موفقیت برنامه‌های نوین در ایران در گرو برقراری تعادل میان سه ضلع «نوآوری‌های دیجیتال»، «حفاظت از اصالت هویت ملی» و «بهره‌مندی عادلانه جامعه میزبان» خواهد بود.