نقشه سینمای کودک جهان در آینه اصفهان؛ از کانادا تا چین، از دانمارک تا کره

سی‌وهشتمین جشنواره بین‌المللی فیلم‌های کودکان و نوجوانان اصفهان در حالی از یازدهم تا شانزدهم مهرماه برگزار می‌شود که بخش بین‌الملل آن، بر اساس اعلام دبیرخانه، میزبان ۱۷ فیلم از ۱۴ کشور جهان خواهد بود؛ آماری که در مقایسه با دوره‌های گذشته، هم از نظر ترکیب جغرافیایی و هم از نظر کیفیت آثار، تحولات قابل توجهی را نشان می‌دهد.

از ۱۸۳ اثر به ۱۷ فیلم؛ روندی که ثابت مانده

به گزارش سرویس فرهنگ پایگاه خبری سپاهان خبر نگاهی به آمار پنج سال گذشته نشان می‌دهد که بخش بین‌الملل جشنواره فیلم کودک اصفهان همواره با یک چالش ساختاری روبه‌رو بوده است: فاصله میان آثار رسیده و فیلم‌های راه‌یافته به بخش مسابقه. در سی‌وهفتمین جشنواره (مهر ۱۴۰۴)، ۱۸۳ فیلم خارجی متقاضی حضور بودند که از میان آن‌ها تنها ۱۸ اثر — شامل ۹ فیلم بلند و ۹ فیلم کوتاه — برای نمایش انتخاب شدند. امسال نیز این نسبت تقریباً حفظ شده است: ۱۷۳ اثر متقاضی، ۱۷ فیلم منتخب. به بیان دیگر، تنها حدود ۱۰ درصد از آثار رسیده به دبیرخانه، شانس حضور در اصفهان را پیدا می‌کنند.
این آمار در دوره سی‌وششم متفاوت بود. در مهر ۱۴۰۳، جشنواره از ارسال ۱۷۶ فیلم بلند و کوتاه از ۴۸ کشور خبر داد. هرچند آمار دقیق انتخاب‌شدگان آن دوره به تفکیک بخش‌ها منتشر نشد، اما تجربه نشان می‌دهد که در دوره‌های اخیر، جشنواره به سمت انتخاب دقیق‌تر و محدودتر از میان انبوه آثار رسیده حرکت کرده است.

اروپا؛ قاره‌ای که همچنان می‌درخشد

در نقشه جغرافیایی بخش بین‌الملل جشنواره، اروپا همواره یکی از پرحضورترین قاره‌ها بوده است. در سی‌وهفتمین جشنواره، فیلمسازانی از آلمان، اسپانیا، اسلوونی، بلژیک، پرو، جمهوری چک، چین، دانمارک، روسیه، شیلی، فرانسه، کانادا و کره‌جنوبی در بخش فیلم‌های بلند حضور داشتند. این ترکیب نشان می‌دهد که جشنواره اصفهان همچنان مقصدی جذاب برای سینماگران اروپایی است؛ به‌ویژه آن‌هایی که در حوزه سینمای کودک و نوجوان فعالیت می‌کنند.

در میان آثار اروپایی، فیلم «میس بوتس» از کانادا به کارگردانی یان لانوئته تورگن، توانست پروانه زرین بهترین فیلم بخش بین‌الملل را از آنِ خود کند. این فیلم محصول کشوری است که در سال‌های اخیر حضوری پررنگ در جشنواره اصفهان داشته و توانسته جایگاه خود را به‌عنوان یکی از قطب‌های سینمای کودک جهان تثبیت کند. همچنین فیلم «هانی» از دانمارک به کارگردانی ناتاشا آرتی با بازی سلما دالی پاپه، پروانه زرین بهترین بازیگر کودک و نوجوان را دریافت کرد؛ اثری که نشان‌دهنده ظرفیت سینمای اسکاندیناوی در روایت داستان‌های کودکانه با نگاهی انسانی است.
در بخش فیلم‌های کوتاه نیز کشور چک توانست پروانه زرین بهترین فیلم کوتاه بین‌الملل را برای فیلم «علف هرز» به کارگردانی پلا کازاک از آنِ خود کند. این اثر در کنار فیلم «حوریه» از ایران، که دیپلم افتخار بخش بین‌الملل را دریافت کرد، نشان‌دهنده رقابت جدی میان سینماگران اروپایی و ایرانی در این بخش بود.

آسیا؛ از چین تا کره، از تاجیکستان تا ایران

در کنار اروپا، سینمای آسیای شرقی حضوری پررنگ در جشنواره امسال داشته است. فیلم «طوفان» از چین به کارگردانی یانگ ژیگانگ، جایزه بهترین دستاورد هنری را دریافت کرد. حضور چین در جشنواره اصفهان طی سال‌های اخیر به یک روند ثابت تبدیل شده و فیلمسازان این کشور به‌طور منظم آثاری در حوزه کودک و نوجوان تولید و به جشنواره‌های بین‌المللی ارسال می‌کنند.
کره جنوبی نیز یکی از کشورهایی است که در بخش بین‌الملل جشنواره حضور داشته است. در سی‌وششمین جشنواره (مهر ۱۴۰۳)، فیلم «O’PENing: ۲:۱۵» به کارگردانی جونگ سه-ریونگ از کره جنوبی توانست جوایز بهترین بازیگر و بهترین فیلمنامه را از آنِ خود کند.

این فیلم داستان دختری به نام هیون سو را روایت می‌کند که از پنجره خانه‌اش دختر کوچکی را می‌بیند که در خانه‌ای حبس شده است. این دو هر روز ساعت ۲:۱۵ بعدازظهر، دقیقاً پانزده دقیقه پیش از بازگشت پدر ترسناک مین‌ها، با هم وقت می‌گذرانند. مین‌ها تنها یک آرزو دارد: دیدن زمین بازی. روایت این فیلم که بر مضامینی چون تنهایی، دوستی و شجاعت کودکانه بنا شده، نشان‌دهنده ظرفیت سینمای کره در پرداختن به موضوعات پیچیده اجتماعی از منظر کودکان است.
کشورهای آسیای مرکزی نیز سهم خود را از جشنواره داشته‌اند. فیلم «ماهی در قلاب»، محصول مشترک ایران و تاجیکستان، جایزه ویژه دبیر جشنواره را دریافت کرد. این حضور نشان‌دهنده پیوندهای فرهنگی ایران با کشورهای همسایه و منطقه است؛ پیوندی که جشنواره اصفهان به‌عنوان یک رویداد بین‌المللی می‌تواند به بستری برای تبادل تجربیات سینمایی تبدیل کند.

دهخدایی, [۱۰/۰۶/۲۰۲۶ ۰۹:۵۶ ق.ظ] آمریکای لاتین؛ حضوری که شناخته‌شده نیست
در میان کشورهای آمریکای لاتین، سینمای شیلی و پرو حضوری مستمر در جشنواره اصفهان داشته‌اند. فیلم «دزد سگ» به کارگردانی وینکو تومیک از شیلی، در سی‌وششمین جشنواره (مهر ۱۴۰۳) پروانه زرین بهترین فیلم بخش بین‌الملل را دریافت کرد. این فیلم محصول مشترک بولیوی، شیلی، مکزیک، اکوادور، فرانسه و ایتالیا بود؛ اثری درباره مارتین، پسرکی واکسی در خیابان‌های لاپاز بولیوی که تصمیم می‌گیرد سگ مشتری ثروتمندش را بدزدد. مارتین خیابان‌گردی است که در خیابان‌های لاپاز بولیوی کار می‌کند و روزی تصمیم می‌گیرد سگ بهترین مشتری‌اش را بدزدد؛ خیاطی تنها که پسرک او را مانند پدر خود تصور می‌کند.
این انتخاب نشان می‌دهد که هیئت داوران جشنواره به آثاری با مضامین اجتماعی و روایت‌های واقع‌گرایانه از دنیای کودکان در کشورهای در حال توسعه اهمیت می‌دهد. همچنین فیلم «سرسخت» از اندونزی در سی‌وپنجمین جشنواره (مهر ۱۴۰۲) توانست جایزه ویژه هیئت داوران بخش بین‌الملل و جایزه سیفژ (سازمان بین‌المللی فیلم برای کودکان و نوجوانان) را از آنِ خود کند.

آفریقا و اقیانوسیه؛ غایبان همیشگی؟
بررسی فهرست کشورهای شرکت‌کننده در پنج سال گذشته نشان می‌دهد که آفریقا و اقیانوسیه حضوری بسیار محدود در جشنواره فیلم کودک اصفهان داشته‌اند. در سی‌وهفتمین جشنواره، کشورهایی مانند آلمان، اسپانیا، اسلوونی، بلژیک، پرو، جمهوری چک، چین، دانمارک، روسیه، شیلی، فرانسه، کانادا و کره‌جنوبی در بخش فیلم‌های بلند حضور داشتند، اما نام هیچ کشور آفریقایی یا اقیانوسیه‌ای در میان آن‌ها دیده نمی‌شود.
این عدم توازن، پرسشی را پیش می‌کشد: آیا جشنواره فیلم کودک اصفهان از نظر دامنه جذب آثار بین‌المللی، به یک رویداد اروپا-آسیا-محور تبدیل شده است؟ پاسخ به این پرسش نیازمند بررسی سیاست‌های فراخوان و روابط بین‌الملل جشنواره در دوره‌های آینده است. هرچند در دوره‌های پیشین، کشورهای آفریقایی مانند لیبی در میان مهمانان حضور داشته‌اند، اما سهم آن‌ها در بخش رقابتی همچنان ناچیز است.

داوران نوجوان؛ صدای جهانی در قلب اصفهان

یکی از نوآوری‌های جشنواره اصفهان که در سال‌های اخیر تقویت شده، حضور داوران نوجوان از کشورهای مختلف جهان است. در سی‌وهفتمین جشنواره، هیئت داوران نوجوان شامل ۱۰ نفر از کشورهای انگلیس، لبنان، بلغارستان، چین، پاکستان، اوکراین، ترکیه، هند و بنگلادش بود. این داوران نوجوان موظف بودند ۱۲ فیلم بلند بخش مسابقه را داوری کنند و جایزه پروانه زرین بهترین فیلم را به برگزیده نهایی اهدا کنند. این تجربه که به گفته مدیر امور بین‌الملل جشنواره «مشابه تجربه جشنواره‌های بین‌المللی از جمله جیفونی ایتالیا طراحی شد»، نشان‌دهنده تلاش جشنواره برای بین‌المللی‌تر کردن فرآیند داوری و ایجاد پلی میان فرهنگ‌های مختلف است.

هیئت داوران بین‌الملل سی‌وهفتمین جشنواره نیز متشکل از پنج نفر از کشورهای مختلف بود: آندره مارتیک نونی از ایتالیا، سرگئی استروسوسکی از روسیه، جینان مهدی محمد از عمان، و پوران درخشنده و غزل شاکری از ایران. این ترکیب نشان‌دهنده رویکرد جشنواره در بهره‌گیری از دیدگاه‌های متنوع فرهنگی و سینمایی در فرآیند داوری است.

بیانیه هیئت داوران؛ صدای صلح و امید

بیانیه هیئت داوران بخش بین‌الملل سی‌وهفتمین جشنواره، بازتابی از دغدغه‌های مشترک فیلمسازان و داوران از سراسر جهان بود. در بخشی از این بیانیه آمده است: «ما باور داریم که سینما و فرهنگ قدرت گشودن پنجره‌های تازه برای کودکان را دارند — پنجره‌هایی به روی تخیل، همدلی و امید. در جهانی که بسیاری از کودکان همچنان از حق زندگی در صلح و امنیت محرومند، امیدواریم سینما صدای این اشتیاق شود — صدایی که نه‌فقط دیده، بلکه شنیده و عمیقاً احساس شود».
هیئت داوران نوجوان نیز در بیانیه خود فیلم «بچه مردم» به کارگردانی محمود کریمی از ایران را به دلیل «داستان صمیمانه، اجراهای برجسته و استفاده هوشمندانه از طنز — حتی در صحنه‌های جنگ» به عنوان برگزیده خود انتخاب کرد و تأکید کرد: «این فیلم ما را خنداند، به تفکر واداشت و احساسات ما را برانگیخت. این فیلم بیش از یک فیلم بود — تجربه‌ای بود که هرگز فراموش نخواهیم کرد».

اصفهان از نگاه مهمانان

حضور ۳۰ مهمان از نزدیک به ۲۰ کشور جهان در سی‌وهفتمین جشنواره، فرصتی برای تبادل فرهنگی و سینمایی فراهم کرد. یکی از فیلمسازان اروپایی حاضر در جشنواره، در گفت‌وگویی با نشریه روزانه جشنواره، آثار ایرانی «چشم بادومی» و «امامی در قالب» را «قابل توجه» و دارای «ایده‌های جالب» توصیف کرد. این بازخورد نشان می‌دهد که جشنواره اصفهان، فراتر از یک رویداد نمایشی، به محلی برای تبادل نظر و نقد سینمایی میان فیلمسازان ایرانی و خارجی تبدیل شده است.

‘اصفهان در تقاطع سینمای کودک جهان’

نگاهی به آمار پنج سال گذشته نشان می‌دهد که بخش بین‌الملل جشنواره فیلم کودک اصفهان، هرچند از نظر تعداد آثار منتخب محدود است، اما از نظر تنوع جغرافیایی و کیفیت آثار، به یک رویداد قابل اعتنا در تقویم جشنواره‌های بین‌المللی سینمای کودک تبدیل شده است. سینمای اروپا همچنان ستون فقرات این بخش را تشکیل می‌دهد، آسیای شرقی حضوری رو به رشد دارد و آمریکای لاتین با روایت‌های واقع‌گرایانه خود جایگاه ویژه‌ای پیدا کرده است. با این حال، غیبت تقریباً کامل آفریقا و اقیانوسیه و سهم ناچیز آمریکای شمالی خارج از کانادا، نشان می‌دهد که جشنواره هنوز با یک توازن جغرافیایی کامل فاصله دارد. پرسش کلیدی این است که آیا جشنواره سی‌وهشتم، با ۱۷ فیلم از ۱۴ کشور، می‌تواند این شکاف را پر کند و تصویری کامل‌تر از سینمای کودک جهان را به مخاطب ایرانی ارائه دهد.