تفاهمنامه زمانی ارزش دارد که تامینکننده منافع و امنیت ملی ما باشد
نگرانیها در بازارهای جهانی از سناریوی اعلام وضعیت فوق العاده «فورس ماژور» توسط شرکتهای انرژی در کشورهای خلیج فارس در حال افزایش است. این نگرانیها پس از آن شدت گرفت که قطر، کویت و بحرین در پی تشدید جنگ در خاورمیانه و اختلال در ناوبری در تنگه هرمز، این گام را برداشتند. این امر میتواند منجر به افزایش قیمت نفت به بیش از ۱۵۰ دلار در هر بشکه و اختلالات گسترده در اقتصاد جهانی شود زیرا کشورهای خلیج فارس یکی از مهمترین مراکز تولید انرژی در جهان هستند و حدود ۳۲.۷ درصد از ذخایر نفتی جهان را تشکیل میدهند که مجموعاً تقریباً ۱۸ میلیون بشکه در روز تولید میکنند که معادل حدود ۱۹ درصد از تقاضای جهانی است.
شرکتها و دولتها در قراردادهای بینالمللی انرژی معمولا از بند «فورس ماژور» استفاده میکنند تا در زمان های خارج از کنترل، عمل به قرارداد را بدون جریمه یا ادعاهای قانونی به حالت تعلیق درآورند. اعلام این بند عملاً به معنای توقف یا کاهش صادرات است.
در صورتی که جنگ ادامه یابد و صادرات خلیج فارس برای هفتهها مختل شود، اقتصاد جهانی ممکن است با یکی از بزرگترین شوکهای انرژی در دهههای اخیر روبرو شود و شاهد افزایش سرسام آور قیمتها، اختلال در تجارت و افزایش فشارهای تورمی بر اقتصاد کشورها باشد.
در ادامه، تحلیل جدیدترین گزارشهای منتشر شده توسط رسانههای خبری مهم دنیا در مورد تحولات تنگه هرمز در روزهای اخیر آمده است.
رویترز (Reuters): شوک به سیستم انرژی جهان
خبرگزاری رویترز در یک گزارش تحلیلی به ابعاد فاجعهبار بسته شدن تنگه هرمز بر اقتصاد جهانی پرداخته است . این گزارش که در تاریخ ۱۰ مارس منتشر شده، تنگه هرمز را به عنوان یک «شاهراه حیاتی» توصیف میکند که حدود یکپنجم از نفت و گاز طبیعی مایع (LNG) جهان از آن عبور میکند.
تحلیل رویترز نشان میدهد که توقف کشتیرانی در این آبراه، یک سناریوی کابوسوار برای سیستم انرژی جهان است و یکی از جدیترین اختلالات در تاریخ عرضه انرژی را رقم زده است. پیامدهای این بحران مستقیماً بر قیمتها اثر گذاشته و به گفته این گزارش، قیمت نفت به بالاترین سطح خود از سال ۲۰۲۲ رسیده است. آژانس بینالمللی انرژی در واکنش به این وضعیت، برنامه آزادسازی ۴۰۰ میلیون بشکه نفت از ذخایر راهبردی را مطرح کرده که بزرگترین اقدام در نوع خود محسوب میشود. آسیا به عنوان آسیبپذیرترین منطقه در برابر این اختلال معرفی شده است. کشورهایی مانند چین صادرات سوخت را متوقف کردهاند، کره جنوبی برای اولین بار در ۳۰ سال گذشته سقف قیمت برای سوخت تعیین کرده و بنگلادش برای صرفهجویی در مصرف انرژی، دانشگاهها را تعطیل کرده است.
سیبیسی (CBC): شک به راهحل نظامی آمریکا
شبکه خبری کانادا سیبیسی در یک تحلیل عمیق به بررسی کارآمدی تهدیدهای نظامی آمریکا برای بازگشایی تنگه هرمز پرداخته است. راهحل نظامی به سبک دیپلماسی قایقهای توپدار قرن نوزدهمی، در برابر جنگ چریکی دریایی ایران کارساز نخواهد بود. ناوشکنهای آمریکایی توانایی خاصی برای خنثیسازی مینها ندارند و به همان اندازه کشتیهای تجاری در برابر این تهدیدات آسیبپذیر هستند. قایقهای تندروی مسلح سپاه پاسداران و موشکهای کروز ضدکشتی مستقر در ساحل تهدید خطرناکتر برای کشتیرانی است. بدون یک راهحل دیپلماتیک و توافق بین ایران و آمریکا، تضمین امنیت این آبراه غیرممکن به نظر میرسد.
آناتولی (Anadolu Ajansı): تحرکات دیپلماتیک اروپا
خبرگزاری دولتی ترکیه، آناتولی، در دو گزارش جداگانه به ابعاد دیپلماتیک این بحران پرداخته است. گزارشی در ۱۰ مارس به گفتگوی تلفنی رهبران بریتانیا، آلمان و ایتالیا اختصاص داشت که در آن بر اهمیت حیاتی آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز تاکید کرده و توافق نمودند در روزهای آینده در برابر تهدیدات ایران، همکاری نزدیکی داشته باشند .
گزارش دیگر آناتولی به اظهارات امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه در نشست سران گروه هفت اختصاص داشت. مکرون خواستار یک تلاش هماهنگ برای بازگرداندن آزادی کشتیرانی در تمام تنگهها شد و آمادگی کشورش را برای فعال کردن مجدد برخی عملیاتهایی که سالها پیش داشتیم اعلام کرد. او همچنین از تصمیم آژانس بینالمللی انرژی برای آزادسازی ۴۰۰ میلیون بشکه نفت استقبال کرد.
نیوز آن ایر (News on Air): تشدید درگیریها و اهداف جدید
رادیوی دولتی هند، نیوز آن ایر، در گزارش ۱۱ مارس خود به جدیدترین تحولات میدانی پرداخته است . بر اساس این گزارش، پنتاگون اعلام کرده که نیروهای آمریکایی ۱۶ فروند قایق ایرانی را که در حال کارگذاری مینهای دریایی در تنگه بودند، منهدم کردهاند. در مقابل، سپاه پاسداران نیز هرگونه کشتی متعلق به آمریکا، اسرائیل یا کشورهای متحد آنها را که از تنگه عبور کند، هدف مشروع اعلام کرده است.
شدت حملات به حدی است که شورای همکاری خلیج فارس به حالت آمادهباش کامل درآمده و کشورهای عضو از جمله عربستان، امارات و قطر حملاتی را علیه زیرساختهای انرژی خود گزارش کردهاند. حتی یک فروند پهپاد در نزدیکی فرودگاه بینالمللی دبی سقوط کرده است. همچنین گزارش شده که یک قطعنامه برای توقف حملات ایران به کشورهای همسایه در شورای امنیت به رای گذاشته شده است.
دیدبان تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO): تشدید حملات به کشتیها
مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا که وابسته به نیروی دریایی این کشور است، در یک گزارش میدانی از تشدید چشمگیر حملات به شناورها در محدوده تنگه هرمز خبر داده است. بر اساس گزارش این نهاد، روز چهارشنبه (۱۱ مارس) دستکم سه کشتی در این آبراه هدف پرتابههای ناشناس قرار گرفتهاند .
این حملات به ترتیب شامل یک کشتی کانتینربر، یک کشتی باری و یک کشتی فلهبر بوده است. در یکی از این موارد، یک کشتی باری پس از اصابت پرتابه دچار آتشسوزی شد و خدمه آن مجبور به تخلیه کشتی شدند . نکته قابل توجه اینکه حمله سوم در فاصله ۹۳ کیلومتری شمال غربی دوبی رخ داده که نشان میدهد دامنه درگیریها فراتر از خود تنگه و به عمق خلیج فارس کشیده شده است.
خبرگزاری فرانسه (AFP): سناریوی عبور تاریک نفتکشها
خبرگزاری فرانسه در گزارشی به پدیدهای جالب توجه در بحران کنونی پرداخته است: عبور تاریک نفتکشها. بر اساس این گزارش، با وجود تشدید تنشها و حملات به کشتیها، برخی نفتکشها -بهویژه آنهایی که گمان می رود با ایران در ارتباط باشند- همچنان از تنگه هرمز عبور می کنند .
این کشتیها برای فرار از شناسایی و هدف قرار گرفتن، سیستم شناسایی خودکار (AIS) خود را که موقعیتشان را به صورت لحظهای مخابره می کند، خاموش می کنند. به این شیوه عبور تاریک می گویند. شرکت امنیت دریایی نپتون گروه پی۲پی اعلام کرده از ۸ مارس تاکنون هفت کشتی از تنگه عبور کرده اند که پنج فروند از آنها با شبکه های حمل ونقل مرتبط با ایران ارتباط داشته اند. این امر نشان می دهد حداقل بخشی از صادرات نفت ایران، حتی در بحبوحه جنگ، از طریق همین روشها ادامه دارد.
رادیو فرانسه (RFI): واکنش بینالمللی و آزادسازی ذخایر راهبردی
رادیو فرانسه در گزارشی جامع به واکنشهای بینالمللی به بحران نفت ناشی از تنش در تنگه هرمز پرداخته است. بر اساس این گزارش، بحران جهانی سوخت روز چهارشنبه کشورهای گروه هفت را گرد هم آورد و آژانس بینالمللی انرژی (وابسته به OECD) از آزادسازی ۴۰۰ میلیون بشکه نفت از ذخایر راهبردی کشورهای عضو برای مقابله با کمبود بازار خبر داد .فاتح بیرول، مدیر اجرایی آژانس بینالمللی انرژی، این اقدام را بزرگترین آزادسازی ذخایر در تاریخ این آژانس توصیف کرد. جالب اینکه ژاپن و آلمان پیش از نشست گروه هفت، تصمیم خود را برای آزاد کردن ذخایر راهبردی نفت اعلام کرده بودند .
همچنین در این گزارش به نقل از مرکز سوفان در نیویورک (که در حوزه امنیت فعالیت میکند) آمده که خطرات امنیتی ممکن است به حدی افزایش یابد که هزینه عبور از تنگه هرمز از سود حاصل از یک محموله نفتی بیشتر شود؛ سناریویی که عملاً تردد تجاری را کاملاً متوقف خواهد کرد .
دیدگاهتان را بنویسید