تداوم روند صعودی بازار خودرو؛ رکوردشکنی قیمت‌ها هم‌زمان با افت ۳۵ درصدی تولید
با نزدیک شدن به ماه‌های سرد سال، تکرار تجربه تلخ محدودیت سوخت بار دیگر به دغدغه نخست مدیران واحدهای تولیدی و فعالان بخش صنعت تبدیل شده است. محدود کردن گاز صنایع اگرچه در سال‌های گذشته ساده‌ترین راهکار متولیان انرژی برای حفظ پایداری شبکه خانگی بوده، اما در زمستان پیش‌رو، این چالش با ورود یک متغیر جدید یعنی «خسارات ناشی از جنگ به تأسیسات گازی» ابعاد پیچیده‌تری به خود گرفته است. بررسی شاخص‌ها نشان می‌دهد عبور از این بحران بدون آسیب به تولید ملی، نیازمند تغییر نگاه از سیاست‌های تک‌بعدی قطع گاز صنایع به سمت بازسازی تاب‌آور، اصلاحات ساختاری و اجرای نظام انگیزشی بهره‌وری است.
دوگانه اشتباه؛ کارخانه یا خانه؟!
به گزارش سرویس اقتصاد پایگاه خبری سپاهان خبر ; بحث کمبود گاز معمولاً خیلی زود به یک دوگانه ساده می‌رسد: «گاز خانه‌ها یا گاز کارخانه‌ها؟» اما مسئله تولید بسیار فراتر از این تصویر دوقطبی است. اولویت تأمین گاز خانگی در روزهای سرد سال محل بحث نیست؛ پرسش فعالان صنعت این است که وقتی از ماه‌ها قبل وقوع کسری گاز قابل پیش‌بینی است، چرا هزینه این کمبود باید عمدتاً بر دوش بنگاه‌های اقتصادی و زنجیره ارزش کشور تحمیل شود؟
گاز در تمام صنایع کارکرد یکسانی ندارد و هزینه اعمال محدودیت نیز برای همه بنگاه‌ها همسان نیست. از سوی دیگر، کمبود گاز به سرعت به افت تولید برق نیروگاه‌ها منجر می‌شود و از مسیر قطعی برق مجدداً صنایع را زمین‌گیر می‌کند. این بحران ماهیتی کاملاً بین‌بخشی دارد و تصمیم‌گیری درباره شیرهای گاز، فوراً بر اشتغال، تولید صنعتی، پتروشیمی‌ها، فولاد و کل اقتصاد اثر می‌گذارد.
تراز گاز و خسارات زیرساختی در آینه ارقام
بررسی ریشه‌های بحران نشان می‌دهد که ناترازی گاز در ایران یک چالش ساختاری است که از سال‌های قبل و به دلایلی چون رشد بی‌رویه مصرف، اتلاف در شبکه و کندی توسعه میادین ایجاد شده و در اوج سرما به ۲۵۰ تا ۳۰۰ میلیون مترمکعب می‌رسید. با این حال، آسیب‌های جنگی شکاف پیشین را به شدت تعمیق کرده است.
بر اساس داده‌های رسمی” ناترازی گاز کشور پیش از جنگ حدود ۴۵ میلیارد مترمکعب بود که خسارات زیرساختی این کسری را به نزدیک ۱۰۰ میلیارد مترمکعب رسانده است.
تولید سالانه گاز از ۲۹۷ میلیارد به ۲۴۲ میلیارد مترمکعب کاهش یافته و ۵۵ میلیارد مترمکعب ظرفیت سالانه از دست رفته است.
در جریان حملات سال گذشته به ۴ پالایشگاه گازی، حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت فرآورش روزانه کشور (معادل حدود یک‌سوم ظرفیت کل) از مدار خارج شد و ۸ هزار نقطه از شبکه آسیب دید. با تلاش متخصصان داخلی، تاکنون ۱۰۰ میلیون مترمکعب از این ظرفیت به مدار بازگشته و ۶۰ تا ۷۰ درصد برنامه احیا محقق شده است؛ اما باقی‌مانده ظرفیت همچنان نیازمند بازسازی است.”
در همین راستا، اسماعیل سقاب اصفهانی، معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی با اشاره به فشارهای وارد بر زیرساخت‌ها بر لزوم تغییر رویکردها در مدیریت مصرف تأکید کرده و یادآور می‌شود که بحران ناترازی دیگر صرفاً یک مسئله فنی ساده نیست، بلکه نیازمند یک اراده هماهنگ بین‌بخشی برای صیانت از پایداری انرژی کشور است. به گفته وی، تمرکز صرف بر اعمال محدودیت‌های مقطعی پاسخگوی چالش‌های عمیق کنونی نیست و باید ابزارهای بازدارنده و انگیزشی به‌صورت توأمان به کار گرفته شوند.
از سوی دیگر، سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران نیز اعلام کرده که تا شهریورماه با وجود این آسیب‌ها، در تأمین گاز صنایع عمده به‌ویژه فولاد و پتروشیمی محدودیتی اعمال نشده و حتی تحویل گاز به صنایع و کسب‌وکارهای کوچک یک میلیارد مترمکعب رشد داشته است. با این حال، حفظ این وضعیت در زمستان پیش‌رو وابسته به تکمیل ظرفیت‌ها و مهار مصرف است.
مناطق بحرانی و تدابیر پدافندی شبکه
یکی از دغدغه‌های جدی صنعت، ناهمگونی شبکه در جغرافیای کشور است. به گفته مدیران شرکت گاز، استان‌های گلستان، مازندران و خراسان به دلیل فاصله از مبادی جنوب و موقعیت شبکه، در شرایط تنش گازی قرار دارند و صنایع این مناطق با ریسک بالاتری روبه‌رو هستند. در مقابل، کاهش مصرف در استان‌های تهران، البرز و سمنان نقشی کلیدی در حفظ فشار گاز این مناطق صنعتی دارد.
از سوی دیگر، ذخیره‌سازی ۳.۲ میلیارد لیتر گازوئیل برای نیروگاه‌ها، آرایش‌های چندگانه شبکه لوله‌های انتقال، و برنامه‌ریزی وزارت نیرو برای هماهنگی محدودیت‌های بار برق و استفاده از مولدهای اضطراری، تدابیری است که به عنوان ضربه‌گیر برای جلوگیری از تعطیلی سراسری واحدها پیش‌بینی شده است.
بازسازی تاب‌آور و ایده «تولید مجازی»
افزایش تولید، حفاری چاه‌های جدید و بازسازی تأسیسات پیچیده فرآورشی فرآیندی زمان‌بر و سرمایه‌بر است و نمی‌تواند پاسخگوی نیاز آنی چند ماه آینده باشد. در این شرایط، راهکار فوری «مدیریت مصرف» است که در ادبیات اقتصاد انرژی از آن با عنوان «تولید مجازی گاز» یاد می‌شود.
برآوردها و نظر کارشناسان نشان می‌دهد: کاهش تنها ۱۰ درصدی در مصرف کل انرژی، بخش اعظم فشار پیک را برطرف می‌کند.
همچنین کاهش فقط یک درجه دمای فضاهای بسته (با استاندارد ۲۰ درجه) رقمی معادل تولید یک فاز پارس جنوبی گاز آزاد می‌کند.
کارشناسان معتقدند صنایع بزرگ می‌توانند به جای پذیرش سناریوی تعطیلی، با قراردادهای منعطف، ارتقای راندمان موتورخانه‌ها و کوره‌ها، و استفاده به‌موقع از سوخت جایگزین، در کاهش فشار مشارکت کنند؛ مشروط به اینکه سیاست «ذی‌نفع‌سازی مصرف‌کننده» اجرا شود. طبق این ایده اقتصادی، اگر یک کارخانه بدون کاهش تولید مصرف خود را پایین بیاورد، باید از منافع و ارزش اقتصادی گاز صرفه‌جویی‌شده منتفع شود.
آنچه می توان نتیجه گرفت؛ عبور پایدار بخش تولید از زمستان امسال در گرو سه اقدام هم‌زمان است: تسریع در احیای مابقی ظرفیت پالایشی، ایجاد ساختار تاب‌آور و ذخیره‌سازی ضربتی در میان‌مدت، و اصلاح نظام مصرف و توقف اتلاف در بلندمدت. آزمون اصلی این فصل، توزیع هوشمندانه منابع موجود با تکیه بر هماهنگی نهادهای کلیدی همچون وزارت نفت و سازمان بهینه‌سازی است تا چرخه تولید کشور پیش از یخ‌زدگی شبکه مهار شود.
دیدگاهتان را بنویسید