راویان امید در خط مقدم حقیقت
سرفه های مکرر و آسمان خاکستری، اکنون به بخشی جداییناپذیر از زندگی در کلانشهرهای ایران تبدیل شده است. در حالی که بحثهای تخصصی بر سر کیفیت سوخت و استانداردهای یورو ۴ در جریان است، حقیقتی تلختر در جادهها جاری است و آن حضور میلیونها خودروی فرسوده است که هر لحظه از ترددشان، ریههای شهر را با سموم تازهای میشوید. اما آیا واقعاً با تغییر کیفیت بنزین میتوانیم بر این غول خاکستری غلبه کنیم یا زمان آن رسیده که به ریشههای اصلی یعنی فرسودگی ناوگان و الگوی مصرف نگاه کنیم.
تولید بنزین استاندارد، قطعهای گمشده در پازل آلودگی
به گزارش سرویس شهری پایگاه خبری سپاهان خبر در بررسی ریشههای این معضل، باید پذیرفت که کیفیت سوخت تنها یکی از حلقههای این زنجیره است. پایشهای متولیان نشان میدهد که بنزین توزیعی در شهرهای بزرگ عمدتاً با استاندارد یورو ۴ مطابقت دارد، اما این موضوع به معنای حل مسئله نیست. مشکل اصلی زمانی آغاز میشود که حجم بالای مصرف و فرسودگی خودروها، هرگونه اثر مثبت کیفیت سوخت را میبلعد.
احمد طاهری رئیس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست در گفتگو با ما بر این نکته تاکید کرد که رویکرد حاکم باید از افزایش تولید و تامین بنزین به سمت کاهش مصرف تغییر کند. وی در پاسخ به این سوال که چگونه میتوان آلودگی را کنترل کرد، تصریح کرد اصلاح ناوگان، توسعه حمل و نقل عمومی و اجرای طرحهای بهینهسازی تنها راهکارهایی هستند که همزمان به کاهش مصرف سوخت و کنترل انتشار آلایندهها کمک میکنند.
واقعیتهای تلخ ظرفیت تولید و توزیع سوخت
طاهری به تضاد میان میزان مصرف و ظرفیت تولید بنزین استاندارد اشاره کرد. وی توضیح داد بر اساس اعلام وزارت نفت، ظرفیت تولید بنزین یورو ۴ بهمراتب کمتر از میزان مصرف کشور است و حتی اگر تمام ظرفیت تولید به کار گرفته شود، باز هم پاسخگوی نیاز کشور نخواهد بود. او با اشاره به تلاشها برای توزیع سوخت استاندارد در کلانشهرها، یادآور شد که در بازههای زمانی بحرانی، گزارشهای دقیقی از وضعیت سوخت توزیعی در تهران و صنایع و نیروگاههای مجاور منتشر شده است.
رئیس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست در ادامه توضیح داد که تا پیش از وقوع جنگ تحمیلی و از دست رفتن بخشی از ظرفیت ذخیرهسازی، در تهران عمدتاً سوخت یورو ۴ توزیع میشد. وی افزود پایش کیفیت سوخت توسط سازمان حفاظت محیط زیست و سازمان ملی استاندارد بهصورت دورهای انجام میشود و نتایج این ارزیابیها در سطوح بالای کشور، از جمله کارگروه ملی کاهش آلودگی هوا و هیئت دولت مورد استناد قرار میگیرد.
تهدیدهای پنهان در عدد اکتان و حاملهای انرژی
در بخشی از این گفتگو، موضوع بنزین پتروشیمی و پارامترهای کیفی مطرح شد. طاهری عنوان کرد که کیفیت سوخت بهصورت مستمر پایش میشود و در بسیاری از شهرها توانستهاند وضعیت بنزین، بهویژه در مورد پارامتر گوگرد، را تا حد قابل ملاحظهای بهبود دهند. وی با اشاره به اینکه موضوع ترکیب بنزین با برخی فرآوردههای دیگر همچنان بهصورت جدی در حال پیگیری است، تاکید کرد نباید تمرکز را صرفاً بر بنزین گذاشت، چراکه سایر حاملهای انرژی مانند نفت گاز و نفت کوره نیز نقش مستقیمی در تخریب کیفیت هوا دارند.
رئیس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست در پاسخ به سوال مربوط به ترکیب بنزین با متانول، موضوع عدد اکتان را یکی از چالشهای جدی فعلی دانست. طاهری تصریح کرد عدد اکتان بنزین توزیعی در کشور در همه موارد مطابق استاندارد نیست و این مسئله نیازمند پایش جدی است. وی با تشریح تاثیر این موضوع بر احتراق موتور، افزود پایین بودن عدد اکتان موجب کاهش کیفیت احتراق و در نتیجه افزایش انتشار آلایندهها میشود.
در همین راستا، و با اشاره به پایشهای انجام شده توسط سازمان ملی استاندارد توضیح داد که در برخی نمونهها عدد اکتان پایینتر از حد مجاز بوده است. طاهری با بیان اینکه وضعیت در شهرهای مختلف متفاوت است، افزود در تهران اعداد ۹۰ و ۹۱ مشاهده شده اما در برخی شهرهای دیگر حتی اعداد ۸۸ و ۸۹ نیز ثبت شده است که این موضوع نشاندهنده عدم یکپارچگی در کیفیت سوخت توزیعی است.
۲۰ میلیون خودروی فرسوده، بمبهای ساعتی در جادهها
در ادامه این گفتگو، طاهری نگاهی انتقادی به سیاستهای تولید خودرو در کشور داشت. وی معتقد است دولت و حاکمیت باید فراتر از جزئیات کیفیت بنزین به مسئله نگاه کنند و بپرسند چرا مصرف بنزین با این شیب تندی در حال افزایش است. او در این راستا اشاره کرد بخشی از این مشکل به خودروهایی بازمیگردد که در کشور تولید میشوند و حداقل دو برابر استانداردهای بینالمللی سوخت مصرف میکنند.
رئیس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست با بیان حقیقتی تکاندهنده افزود در حال حاضر بیش از ۲۰ میلیون دستگاه ناوگان فرسوده در کشور وجود دارد. این خودروها که حداقل دو برابر ناوگان مشابه خود سوخت مصرف میکنند، همچنان در چرخه تردد هستند و باعث تشدید آلودگی هوا میشوند. وجود این حجم از خودروهای فرسوده در جادهها، هرگونه تلاش برای بهبود کیفیت سوخت را بیاثر میکند، زیرا موتورهای قدیمی قادر به احتراق بهینه سوخت استاندارد نیستند و حجم بیشتری از ذرات مضر را وارد ریه شهروندان میکنند.
نابسامانی در اجرای قوانین و نفوذ خودروهای فرسوده
طاهری به یکی از نقاط ضعف سیستم نظارتی اشاره کرد و تصریح کرد که بسیاری از محدودیتهای قانونی برای خروج خودروهای فرسوده از چرخه تردد پیشبینی شده است، اما در عمل این قوانین اجرا نمیشوند. این نبودِ اراده در اجرای قوانین باعث شده تا خودروهایی که عملاً تبدیل به منابع تولید آلودگی شدهاند، همچنان در خیابانها تردد کنند و هرگونه تلاش برای بهبود کیفیت هوا را بیاثر سازند.
او در تحلیل ناوگان فعال در پلتفرمهای تاکسیرانی آنلاین مانند اسنپ و تپسی، این بخش را یک ظرفیت دستنخورده برای کاهش مصرف سوخت دانست و عنوان کرد که برای ناوگان پرتردد شهری و خودروهای فعال در این پلتفرمها، الزامات ویژهای برای نوسازی یا کاهش مصرف در نظر گرفته نشده است. وی افزود در حال حاضر بخشی از این ناوگان با خودروهای فرسوده و پرمصرف فعالیت میکنند که متناسب با مصرف بالاتر، حجم بسیار بیشتری از آلودگی را در محیط زیست پخش میکنند.
بحران ظرفیت در حمل و نقل عمومی تهران
طاهری به تضاد میان تمایل مردم و امکانات موجود اشاره کرد و توضیح داد در شهری مانند تهران، با وجود اینکه شهروندان تمایل زیادی به استفاده از حمل و نقل عمومی دارند، اما ظرفیت این بخش همچنان با نیاز واقعی مردم فاصله دارد و پاسخگو نیست. او تاکید کرد مجموعه این عوامل در کنار فرسودگی ناوگان، باعث میشود نیاز کشور به مصرف بنزین ناگزیر افزایش پیدا کند.
وی در ادامه تصریح کرد که افزایش مداوم مصرف بنزین، تامینکننده این سوخت را با فشار شدیدی مواجه میکند و در نهایت باعث میشود برای تامین نیاز کشور به روشهای مختلف و شاید غیربهینه متوسل شود. از نظر او، رویکرد بهینهتر این است که به جای تمرکز صرف بر افزایش تولید و تامین بنزین، بهطور جدی به سمت کاهش مصرف حرکت کنیم. او معتقد است با کاهش میزان مصرف، هم فشار بر تولید سوخت کمتر میشود و هم بخش قابل توجهی از انتشار آلایندهها کنترل خواهد شد.
راهکار برد برد، جایگزینی ناوگان پرپیمایش
رئیس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست برای ارائه یک راهکار عملی، به بررسی وضعیت یک پلتفرم حمل و نقل مسافر در تهران پرداخت. وی عنوان کرد که در این پلتفرم، گروهی از رانندگان به عنوان ناوگان پرپیمایش تعریف شدهاند که روزانه حدود ۱۱۰ تا ۱۲۰ کیلومتر پیمایش دارند و فعالیت در این پلتفرم شغل اصلی آنهاست. او با اشاره به اینکه در تهران حدود ۵۴۰ هزار کاربر وجود دارد که ۴۰ هزار نفر از آنان در گروه پرپیمایش قرار دارند، تاکید کرد این گروه بخش بزرگی از مصرف سوخت شهر تهران را به خود اختصاص میدهند.
این کارشناس حوزه محیط زیست پیشنهاد داد که با استفاده از سازوکارهایی مانند گواهی صرفهجویی، بخشی از این ناوگان به خودروهای برقی یا هیبریدی تبدیل شوند. طاهری این طرح را یک مدل برد برد توصیف کرد، زیرا راننده با حمایت دولت خودروی فرسوده خود را جایگزین میکند، شهروندان از خدمات باکیفیتتر بهرهمند میشوند و دولت نیز با کاهش ناترازی سوخت و کاهش نیاز به واردات، از خروج ارز جلوگیری میکند.
غولهای آهنی ، کامیونهای ۵۰ ساله در جادهها
در بخشی دیگر از گفتگو، طاهری این رویکرد نوسازی را در مورد موتورسیکلتها و ناوگان سنگین نیز ضروری دانست. و خبر داد طرحی با محوریت سازمان حفاظت محیط زیست در مورد کامیونها و کشندهها تهیه شده که ماه گذشته در دولت به تصویب رسید. این طرح بهطور ویژه بر روی کامیون و کشندههای بالای ۲۰ تن با سن بیش از ۵۰ سال تمرکز دارد.
وی با بیان حقیقتی تکاندهنده افزود در حال حاضر بیش از ۱۶ هزار کامیون و کشنده بالای ۵۰ سال در کشور تردد میکنند. این خودروها عملاً بدون هیچ محدودیت جدی به فعالیت خود ادامه میدهند، سیستم کنترل آلایندگی مناسبی ندارند و مصرف سوخت آنها بسیار بالاست و منطقی نیست این ناوگان بدون هیچ محدودیت و جایگزینی در چرخه فعالیت باقی بماند تا مصرف سوخت بهشدت افزایش یابد و سپس به دنبال افزایش کیفیت سوخت باشیم. او این روند را یک چرخه باطل دانست که در آن هر روز مصرف سوخت افزایش مییابد، فشار بر پالایشگاهها بیشتر میشود و در نهایت یک ثروت ملی به طور مداوم تلف میگردد.
بهای سنگین تنفس در شهرهای خاکستری
بر اساس آمارهای جهانی، ذرات معلق با قطر کمتر از ۲.۵ میکرون که در اثر احتراق ناقص سوخت در خودروهای فرسوده تولید میشوند، به دلیل اندازه بسیار کوچک، مستقیماً وارد جریان خون شده و باعث بیماریهای قلبی و تنفسی مزمن میگردند. در کلانشهرهای ایران، غلظت این ذرات در روزهای بحرانی به سطوحی میرسد که چندین برابر استانداردهای سازمان بهداشت جهانی است. این وضعیت به معنای آن است که هر ساعت تردد در شهر، فشار مضاعفی بر سیستم ایمون بدن شهروندان وارد میکند.
در همین حال، تداوم تردد ناوگان سنگین و خودروهای پرمصرف در ساعات پیک ترافیک، باعث ایجاد لایهای از آلودگی در سطح زمین میشود که در اثر پدیده وارونگی دما، در فضای شهر حبس میگردد. این تراکم آلایندگی نه تنها کیفیت هوا را کاهش میدهد، بلکه هزینههای درمانی جامعه را به دلیل افزایش بیماریهای ریوی به شدت بالا میبرد. تا زمانی که جایگزینی ناوگان فرسوده از یک توصیه به یک الزام تبدیل نشود، آسمان شهرها از رنگ آبی باز نخواهد گشت.
دیدگاهتان را بنویسید