وقتی نبض غیرت در قاب جوزانی می تپد:

روایت یک سقوط در میانه‌ شعله‌های نفت

تاریخ همواره برای مسعود جعفری جوزانی نه یک گورستان متروک بلکه آزمایشگاهی زنده برای کشف ریشه های امروز بوده است. کارگردانی که نبض رگ های غیرت ملی را در سریال در چشم باد به خوبی میشناخت حالا با بهشت تبهکاران بار دیگر ما را به کوچه پس کوچه های پرالتهاب دهه ۲۰ و ۳۰ خورشیدی میبرد دورانی که بوی نفت و توطئه در فضای تهران پیچیده بود. اکران این اثر که با استقبالی قابل توجه روبرو شده و مرز ۴۰۰ میلیون تومان فروش را پشت سر گذاشته بهانه ای است تا در عمق روایتی قدم بزنیم که در آن عدالت قربانی بازی های سیاسی میشود.

بهشت تبهکاران فراتر از یک درام تاریخی بازخوانی یک پرونده مسکوت مانده است که در آن مرز میان قهرمان و تبهکار به باریکی یک تار مو میرسد.

سفر به سال ۱۳۲۹

داستان بهشت تبهکاران در سال ۱۳۲۹ خورشیدی میگذرد سالی که نامش با ملی شدن صنعت نفت و تلاطم های سیاسی ایران گره خورده است. اما جوزانی برای روایت این دوران به سراغ سرخط خبرهای سیاسی نرفته بلکه زاویه دید خود را روی حسن جعفری تنظیم کرده است کارمند جوانی در شرکت نفت ایران و انگلیس که ناخواسته در میانه یک توطئه شوم و پیچیده گرفتار میشود.

این انتخاب هوشمندانه به کارگردان اجازه داده است تا فساد سیستماتیک و نفوذ قدرت های بیگانه را نه در شعارهای سیاسی بلکه در فروپاشی زندگی یک فرد معمولی به تصویر بکشد. تحلیل اثر نشان میدهد که بهشت تبهکاران تلاشی است برای نشان دادن اینکه چگونه چرخ دنده های سیاست استخوان های حقیقت را خرد میکنند. حسن جعفری نمادی از یک نسل است که در میانه جنگ قدرت میان استعمار و استقلال قربانی سناریوهایی میشوند که فرسنگ ها دورتر از ایران نوشته شده اند.

ضیافت ستارگان در ضیافت تاریخ

یکی از نقاط قوت اصلی فیلم که آن را در جشنواره فیلم فجر کاندیدای هفت سیمرغ بلورین کرد ترکیب بازیگران و چیدمان دقیق نقش ها است. امیرحسین آرمان در یکی از متفاوت ترین تجربه های کاری خود به خوبی توانسته است استیصال و بی گناهی کاراکتر محوری را به نمایش بگذارد. در کنار او لادن مستوفی و سحر جعفری جوزانی ابعاد عاطفی و دراماتیک قصه را تکمیل میکنند.

اما آنچه بهشت تبهکاران را به یک اثر پرتعلیق تبدیل کرده حضور بازیگرانی چون رضا یزدانی پژمان بازغی هومن برق نورد و بهنام تشکر است که هر کدام بخشی از پازل تبهکاری و نفوذ را در این درام تاریخی نمایندگی میکنند. حضور چهره های پیشکسوتی چون افسانه بایگان فخرالدین صدیق شریف و اسماعیل خلج به فیلم غنای تصویری و وقار خاصی بخشیده است. این تعدد شخصیت ها به جای سردرگمی مخاطب لایه های مختلف جامعه شهری ایران در آن سال ها را بازسازی میکند از محافل روشنفکری تا لایه های زیرین و فاسد اداری.

تحلیل فرمی جادوی نور و موسیقی در بازسازی تهران قدیم

جوزانی در این فیلم از تخصص بهترین های سینما بهره برده است. مدیریت فیلمبرداری امیر کریمی تهران دهه ۲۹ را با رنگ هایی کدر و اتمسفری سنگین به تصویر کشیده که به خوبی حس خفقان و توطئه را منتقل میکند. طراحی صحنه و لباس اصغر نژادایمانی نیز یکی دیگر از ارکان اصلی فیلم است او با وسواسی ستودنی فضاهای شرکت نفت و خیابان های قدیمی را بازسازی کرده تا مخاطب کاملا خود را در آن جغرافیا حس کند.

در این میان نمیتوان از موسیقی خلعتبری به سادگی گذشت. موسیقی در بهشت تبهکاران تنها یک پس زمینه نیست بلکه به عنوان یک کاراکتر عمل میکند که در لحظات بحرانی اضطراب حسن جعفری را به جان مخاطب میاندازد. تدوین مهدی حسینی وند نیز ضرب آهنگ فیلم را به گونه ای تنظیم کرده که علیرغم ماهیت تاریخی و احتمالا سنگین موضوع تماشاگر را تا پایان با خود همراه نگاه میدارد. این هماهنگی میان فرم و محتوا دلیلی است بر اینکه چرا فیلم در هفت بخش فنی و محتوایی کاندیدای سیمرغ شده است.

سینمای ملی و ضرورت بازخوانی پرونده های تاریخ

فروش بیش از ۴۰۰ میلیونی فیلم در فضای رقابتی سینمای امروز نشان دهنده عطش مخاطب برای تماشای آثاری است که ریشه در هویت ملی دارند. در حالی که کمدی های تجاری سهم بزرگی از گیشه را در اختیار دارند بهشت تبهکاران ثابت کرد که اگر قصه ای با صداقت و مهارت فنی بالا روایت شود تماشاگر ایرانی همچنان مشتاق است تا درباره گذشته سرزمینش بداند.

تیزر فیلم که توسط یوسف بخشایش ساخته شده نیز به خوبی توانسته است این تعلیق و هیجان را در قالب چند ثانیه به نمایش بگذارد. تحلیل روند اکران نشان میدهد که فیلم های تاریخی با مضمون عدالت خواهی همواره در جامعه ایران با اقبال روبرو میشوند چرا که مردم همواره به دنبال کشف حقیقت در لایه های پنهان تاریخ هستند.

رسالت جوزانی از جاده های سرد تا بهشت تبهکاران

مسعود جعفری جوزانی با نگارش مشترک فیلمنامه با فرید مصطفوی بار دیگر نشان داد که دغدغه اش سینمایی است که هم قصه بگوید و هم آگاهی بخش باشد. او در بهشت تبهکاران ، تبهکاری را نه در دزدی های کوچک بلکه در خیانت به اعتماد یک ملت و فروختن آینده کشور به بیگانه معنا میکند. این فیلم در واقع هشداری است برای امروز اینکه چگونه غفلت از جزئیات و اسیر شدن در توطئه های طراحی شده میتواند بهایی سنگین برای یک سرزمین داشته باشد.

البته بهشت تبهکاران هنوز در ابتدای راه اکران خود قرار دارد و انتظار میرود با توجه به پتانسیل های هنری و ستارگان بی شمارش رکوردهای بهتری را نیز ثبت کند.