تفاهمنامه زمانی ارزش دارد که تامینکننده منافع و امنیت ملی ما باشد
اصفهان شهر مذاهب گوناگون است. مذاهبی که هر یک با محله های خاص خودشان شناخته می شوند. در این میان محله جلفا و ارامنه اصفهان شهرتی عالم گیر دارند. کوچه پس کوچه های جلفا این روزها یکی از تفریحگاه های عمده مردم شهر محسوب می شود. کوچه های سنگفرش شده با کلیساهای زیبا و مغازه هایی متفاوت، جلوه متفاوتی از زیست شهری مردم اصفهان است.
همه چیز به بیش از چهارصد سال پیش و جنگ های ایران و عثمانی بازمی گردد. در آن روزگار مناطقی مانند، ایروان و جلفا و دشت آرارات در خط مقدم نبردهای بی پایان دولت صفوی و عثمانی واقع شده بود. در سال ۱۰۱۴قمری هنگامی که شاه عباس با یک حمله برق آسا از تبریز تا ایروان را بعد از حدود ۲۰ سال از تصرف عثمانی ها خارج کرد. ارتش بزرگ عثمانی برای پس گرفتن دوباره به این نواحی لشکرکشی کرد. شاه عباس که نمی خواست ارامنه ساکن در این سرزمین ها بعنوان یک نیروی انسانی ثروتمند و هنرمند و تاجرپیشه در اختیار دشمن قرار بگیرد، دست به یک کوچ اجباری بسیار عظیم زد. این شد که ده ها هزار ارمنی از سواحل رود ارس به اصفهان و بلوکات اطراف شهر منتقل شدند.
در سال های حدود ۹۹۸قمری نیز ارامنه به خواست خودشان به اصفهان آمده بودند و در سواحل شمالی زاینده رود داخل شهر اصفهان در محله هایی نظیر پاقلعه، شیخ یوسف و شمس آباد که امروزه خیابان های شریف واقفی و ملک و شمس آبادی می باشد ساکن شده بودند. اما در این موج سوم، شاه عباس به دلیل علاقه ویژه ای که به ارامنه روستای جلفای رود ارس داشت، در سال ۱۰۲۸ق زمین های جنوب زاینده رود که را به جلفایی ها بخشید:«حکم جهان مطاع شد آنکه در این وقت بنا بر عنایت بی غایت شاهانه و شفقت بلانهایت پادشاهانه درباره ارامنه جولاه و ترفیه حال ایشان، اراضی و زمین واقعه در کنار رودخانه زاینده رود دارالسلطنه اصفهان که ایشان در آنجا خانه ترتیب داده اند و مُلک نواب همایون ماست، به انعام ایشان شفقت فرموده ارزانی داشتیم. مستوفیان عظام کرام دیوان، زمین مذکور را از ملکیت دیوان بر طرف ساخته به انعام ارامنه مذکور در دفاتر عمل نمایند و وزیر و کلانتر و عمال اصفهان حسب المسطور مقرر دانسته از فرموده در نگذرند و زمین مذکور را به انعام ایشان مقرر دانند. تحریرا فی شهر شوال سنه ۱۰۲۸». آنها طی چند سال خانه ها و کلیساهای خود را در این منطقه بنیاد کردند و شهرکی ساختند که به یادبود وطن خود آنرا جلفای نو نام نهادند. جلفایی که نه در ساحل رود ارس که در ساحل زاینده رود بنا شده بود. در همین دوره، روبه روی شهرک جلفا در ساحل شمالی زاینده رود، شاه عباس شهری هم برای تبریزیان بنا کرد که خیلی زود به نام شهرک عباس آباد معروف شد. آنسو تر در حدود پارک آیینه خانه امروزی نیز شهرکی برای زرتشتیان بنا شد. اما در دوره شاه عباس دوم اوضاع کمی تغییر کرد. ارامنه ساکن در شهر اصفهان در ساحل شمالی رودخانه مجبور به ترک خانه ها و کلیساهای خود شدند.
تصمیم دربار صفوی این بود که همه ارامنه در محدوده جلفا تمرکز داشته باشند. بنابراین مرحله چهارم کوچ ارامنه این بار از ساحل شمالی به ساحل جنوبی زاینده رود آغاز شد. برای آن ها زمین هایی در جنوب جلفا(محدوده امروزی بین خیابان خاقانی تا حسین آباد) را در نظر گرفتند. محله های تازه شکل گرفته بنا بر قومیت یا شغل ارامنه تازه اسکان گرفته نامگذاری شد. مانند محله تبریزی ها، ایروانی ها، چهارسوقی ها یا سنگ تراش ها. دربار صفوی همچنین زرتشتیان ساحل رودخانه را نیز به منطقه حسین آباد امروزی کوچ داد تا پروژه عظیم ساخت باغ های سلطنتی سعادت آباد را در حد فاصل پل چوبی و پل خواجو کلید بزند. بدین ترتیب جلفا در یک پروسه۵۰ ساله چنان رشد و گسترش را تجربه کرد که وقتی ژان شاردن در دوره شاه سلیمان صفوی در کوچه های آن قدم می زند درباره اش می نویسد:«کوچههای جلفای نو راستتر و پهنتر و مشجرند… در فصل زمستان در تمام کوچهها شب و روز آب جریان دارد، اما در فصل تابستان در هر هفته فقط چند روز آب در آنها روان میباشد. در سراسر جلفا… پنج کوچه به موازات هم از مشرق به مغرب امتداد دارد.
این کوچهها که از سوی رود به طرف کوه کشیده شده دارای چند کوچه عرضی است که در آنها چند میدان، چند بازار، چند گرمابه، و چند کاروانسرای کوچک وجود دارد. همچنین جلفا دارای یازده کلیسا، یک دیر و یک خانه کوچک بد ساختی است که آن را صومعه دختران مینامند». جمعیت این شهرک بزرگ را بر اساس گزارش شاردن می شود تا حدود ۲۰ هزار نفر برآورد کرد:«در جلفا سه هزار و چهارصد تا سه هزار و پانصد خانه وجود دارد. بیشتر خانههای خوب و مجلّل در طول رود ساخته شده. برخی از آنها زرنگار و چنان با شکوه و عالی است که میتوان آنها را در ردیف قصرها و کاخها به شمار آورد». امروزه از جلفای صفوی به جز چند خانه تاریخی و چندین کلیسا چیزی باقی نمانده. اما از همین بازمانده ها می توان به شکوه و عظمت جلفای زاینده رود که به یادبود جلفای رود ارس ساخته شده بود پی برد.
دیدگاهتان را بنویسید