ثبت ۶۹ هزار تخلف
فرونشست زمین در استان اصفهان به مرحلهای بحرانی رسیده و بنا بر اعلام مدیرکل حفاظت محیطزیست استان، حدود «یکونیم میلیون نفر» بهطور مستقیم تحت تأثیر این پدیده مخرب قرار دارند؛ بحرانی خاموش که پیامدهای آن از تخریب زیرساختهای شهری و روستایی تا تهدید جدی آثار تاریخی و میراث فرهنگی اصفهان گسترش یافته است.
به گزارش پایگاه خبری سپاهان خبر; داریوش گلعلیزاده، مدیرکل حفاظت محیطزیست استان اصفهان در گفتوگو با ایسنا با اشاره به وضعیت نگرانکننده فرونشست زمین در دشت اصفهان اظهار میکند: استان اصفهان از جمله مناطق دارای بالاترین نرخ فرونشست در کشور است و برآوردها نشان میدهد میانگین نرخ فرونشست سالانه در این استان بین ۱۵ تا ۱۸ سانتیمتر است؛ عددی که در برخی نقاط حتی از این میزان نیز فراتر میرود.
به گفته وی، تفاوت اساسی فرونشست در اصفهان با استانهایی مانند تهران در این است که در اصفهان، بخش قابلتوجهی از مناطق پرجمعیت شهری و روستایی در پهنههای فرونشستی قرار گرفتهاند. بر همین اساس، حدود یکونیم میلیون نفر از ساکنان استان بهطور مستقیم در معرض پیامدهای این پدیده قرار دارند؛ موضوعی که ابعاد اجتماعی، اقتصادی، ایمنی و زیستمحیطی گستردهای بهدنبال دارد.
گلعلیزاده با تأکید بر نقش مستقیم قطع جریان دائمی زایندهرود در تشدید فرونشست زمین تصریح میکند: زایندهرود در گذشته یکی از مهمترین منابع تغذیه سفرههای آب زیرزمینی دشت اصفهان بود، اما با قطع جریان مستمر آن، ورودی طبیعی آب به آبخوانها بهشدت کاهش یافته است. این در حالی است که همزمان برداشت از منابع آب زیرزمینی به حداکثر خود رسیده و سطح ایستابی آب در بسیاری از مناطق بهشدت افت کرده است.
مدیرکل حفاظت محیطزیست استان اصفهان ادامه میدهد: از یکسو کاهش بارشها و از سوی دیگر برداشت بیرویه از چاهها، حتی تا عمق ۳۰۰ متر، موجب تخلیه شدید آبخوانها شده است. در گذشته، حتی عبور فاضلاب از لایههای زیرزمینی ـ با وجود آلایندگی ـ تا حدی مانع خالی شدن کامل سفرهها میشد، اما امروز با توسعه شبکههای جمعآوری فاضلاب بدون در نظر گرفتن تغذیه مصنوعی آبخوان، این کارکرد حداقلی نیز از بین رفته است.
به گفته گلعلیزاده، بسیاری از شهرهایی که دارای تصفیهخانه فاضلاب هستند، خروجی تصفیهشده را بهجای بازچرخانی برای تغذیه سفرههای زیرزمینی، به مصارف صنعتی اختصاص میدهند. این رویکرد، هرچند از نظر اقتصادی قابل توجیه تلقی میشود، اما از منظر پایداری سرزمین، منجر به تشدید فرونشست و تخریب غیرقابل بازگشت ساختار زمین میشود.
وی هشدار میدهد: فرونشست زمین تنها یک پدیده ژئوتکنیکی نیست، بلکه تهدیدی مستقیم برای آثار تاریخی اصفهان بهشمار میرود. بناهای تاریخی این شهر که نماد تمدن و هویت فرهنگی ایران هستند، در معرض ترکخوردگی، نشست و تخریب تدریجی قرار گرفتهاند؛ آسیبی که در بسیاری موارد غیرقابل جبران است.
مدیرکل حفاظت محیطزیست استان اصفهان تأکید میکند: در شرایط کنونی، اولویت اصلی باید زنده نگهداشتن آبخوانها باشد. بدون احیای منابع آب زیرزمینی و مدیریت یکپارچه برداشتها، فرونشست زمین در اصفهان به نقطهای خواهد رسید که دیگر هیچ اقدام فنی یا سازهای قادر به مهار آن نخواهد بود.
کارشناسان محیطزیست و منابع آب معتقدند فرونشست زمین در اصفهان اکنون از مرحله هشدار عبور کرده و به مرحله بحران ساختاری رسیده است؛ بحرانی که حل آن نیازمند تصمیمات ملی، بازنگری در سیاستهای تخصیص آب، توقف برداشتهای بیرویه و بازگشت نگاه بلندمدت به مدیریت سرزمین است.
هشدار کارشناسان درباره فرونشست زمین و میراث فرهنگی
تحلیلهای ژئوتکنیکی منتشرشده در رسانههای بینالمللی نشان میدهد که فرونشست زمین در اصفهان و دیگر استانهای مرکزی ایران با نرخهای بسیار بالا در حال پیشروی است و حتی برخی از آثار تاریخی ارزشمند در خطر قرار گرفتهاند. بر اساس گزارش کارشناسان زمینشناسی، در استان اصفهان نرخ فرونشست زمین در برخی بخشها بین ۱۶ تا ۲۵ سانتیمتر در سال است که این میزان در مقیاس جهانی «بسیار بحرانی» تلقی میشود؛ رقمی که میتواند سبب بیثباتی ساختار خاک و بنیاد سازههای تاریخی و شهری شود.
این متخصصان تأکید میکنند که خشکی زایندهرود و کاهش طبیعی آبخوانها باعث افزایش فشار بر لایههای زمین شده و شرایط فرونشست را تسریع میکند. بهویژه در اطراف میدان نقش جهان، مسجد شیخ لطفالله، مسجد امام و پلهای تاریخی اصفهان، شواهد میدانی از نامنظمی سازهای، ترکهای سطحی در کف و دیوارهها و جابهجایی خاک گزارش شده است که نشاندهنده تأثیر مستقیم فرونشست زمین بر بناهای تاریخی است.
فرونشستهای مقطعی در نقاط مختلف شهر
در برخی گزارشهای تخصصی داخلی نیز زمینشناسان مستقل درباره فرونشست اصفهان اظهار نظر کردهاند. برای مثال یک کارشناس حوزه فرونشست توضیح داده که موارد فروریزش خاک و ترک زمین در نقاطی مانند خیابان هشت بهشت، زینبیه و ورودی ورزشگاه نقش جهان بهوضوح ناشی از فرونشست است و نه صرفاً حوادث عمرانی یا حفاری مترو؛ چرا که اختلاف عمق و نوع رخداد نشان میدهد ترکها ارتباط مستقیمی با کمبود آبخوان زیرین دارند.
احمد رضا پدریان افزود که نبود تغذیه طبیعی سفرههای آب زیرزمینی ـبه خصوص پس از کاهش جریان دائمی زایندهرودـ زمینهساز افزایش وقوع حفرههای فرونشستی در سطح شهر شده است. همچنین هشدار داده که اگر روند فعلی برداشت آب از منابع زیرزمینی ادامه یابد، احتمال بروز ترکهای فرونشستی گسترده در بخشهای دیگر شهر اصفهان افزایش خواهد یافت.
دیدگاهتان را بنویسید