«شکستن دل و قلب» از نگاه پزشکی

به گزارش سرویس سلامت پایگاه خبری سپاهان خبر امروز، ۲۹ سپتامبر ( ۷ مهر )روز جهانی قلب است؛ رویداد مهمی که همه ساله در چنین روزی از سوی نهادهای بهداشتی و درمانی در سراسر دنیا مورد توجه ویژه قرار می گیرد. قلب به عنوان حیاتی ترین عضو بدن، از بدو تولد تا ثانیه های پایانی زندگی بدون توقف کار می کند و در این مسیر احتمالا به دلایل گوناگون دچار آسیب دیدگی هایی نیز شود. در بین عواملی که می تواند سلامت قلب را تحت تاثیر قرار دهد، هیجانات منفی و حتی مثبت ناگهانی است، از شکست های عشقی و عاطفی و مصیبت ها گرفته تا مواجه با موقعیت های شاد غافلگیرانه… . اما آیا وقتی می گوییم « دلم، قلبم شکست» واقعا چیزی در کالبد فیزیکی ما می شکند؟.

به مناسبت این روز گفتگویی متفاوت را با دکتر لاله جهانشاهی فر متخصص داخلی و قلب انجام دادیم که در ادامه می خوانید:

۱- اصطلاح «شکستن دل» یا «شکستن قلب» از نظر علم پزشکی چه تعریفی دارد؟

اصطلاح «دل‌شکستگی» در زبان روزمره بیشتر یک تعبیر عاطفی است و به احساس غم عمیق، فقدان، جدایی، سوگ یا ضربه روانی اشاره دارد. اما جالب است که در پزشکی نیز پدیده‌ای واقعی به نام «سندرم قلب شکسته» یا Takotsubo Syndrome وجود دارد که به آن کاردیومیوپاتی ناشی از استرس نیز گفته می‌شود.در این حالت، یک استرس شدید عاطفی یا جسمی می‌تواند به‌طور ناگهانی عملکرد عضله قلب، به‌خصوص بطن چپ، را مختل کند. بیمار ممکن است با درد شدید قفسه سینه، تنگی نفس و حتی تغییرات نوار قلب و افزایش برخی مارکرهای قلبی مراجعه کند؛ به‌گونه‌ای که در ابتدا کاملاً شبیه سکته قلبی به نظر برسد.بنابراین از نظر پزشکی باید بین «دل‌شکستگی به معنای تجربه عاطفی» و «سندرم قلب شکسته به معنای یک بیماری مشخص قلبی» تفاوت قائل شویم. هر غم و شکست عاطفی موجب سندرم تاکوتسوبو نمی‌شود، اما استرس عاطفی شدید در برخی افراد می‌تواند واقعاً عملکرد قلب را مختل کند.

۲- در این «شکسته شدن قلب» چه فرآیندی رخ می‌دهد؟

مکانیسم دقیق سندرم تاکوتسوبو هنوز به‌طور کامل روشن نشده است، اما یکی از مهم‌ترین مکانیسم‌های مطرح، فعال‌شدن شدید سیستم عصبی سمپاتیک و افزایش ناگهانی هورمون‌های استرس، به‌ویژه کاتکول‌آمین‌هایی مانند آدرنالین و نورآدرنالین است.وقتی انسان با یک حادثه بسیار پراسترس مواجه می‌شود ــ مثلاً مرگ ناگهانی یک عزیز، جدایی شدید عاطفی، ترس، خشم یا حتی یک استرس شدید جسمی ــ مغز پیام «خطر» صادر می‌کند. در نتیجه، سیستم عصبی خودکار و محورهای هورمونی بدن فعال می‌شوند و مقدار زیادی هورمون استرس وارد گردش خون می‌شود.

در شرایط خاص، این طوفان عصبی ـ هورمونی می‌تواند بر سلول‌های عضله قلب، عروق ریز قلب و نحوه انقباض بطن چپ اثر بگذارد و موجب نوعی stunning یا گیجی موقت عضله قلب شود. در شکل کلاسیک بیماری، بخش‌هایی از بطن چپ قدرت انقباضی خود را موقتاً از دست می‌دهند و شکل خاصی پیدا می‌کنند که به ظرف سنتی ژاپنیِ شکار اختاپوس، یعنی «تاکوتسوبو»، شباهت دارد.در حقیقت این بیماری نمونه بسیار جالبی از ارتباط مستقیم مغز، روان، سیستم عصبی و قلب است؛ یعنی یک حادثه که در ابتدا روانی و عاطفی است، می‌تواند به یک اختلال کاملاً فیزیکی و قابل اندازه‌گیری در قلب تبدیل شود.

۳- آیا قلب واقعاً دچار شکستگی یا زخم می‌شود؟

خیر؛ واژه «شکستگی» نباید به معنای تحت‌اللفظی آن برداشت شود. قلب مانند استخوان نمی‌شکند و معمولاً پارگی یا ترک فیزیکی در آن ایجاد نمی‌شود.همچنین مکانیسم سندرم قلب شکسته با سکته قلبی کلاسیک متفاوت است. در سکته قلبی معمولاً انسداد حاد یک شریان کرونر باعث کاهش خون‌رسانی و آسیب یا مرگ بخشی از سلول‌های عضله قلب می‌شود. اما در تاکوتسوبو معمولاً انسداد کرونری که بتواند این الگوی اختلال را توضیح دهد وجود ندارد و مشکل اصلی، اختلال موقت در عملکرد عضله قلب است.

البته «موقت بودن» به معنی بی‌اهمیت بودن بیماری نیست. بیمار در مرحله حاد ممکن است دچار کاهش شدید قدرت پمپاژ قلب، نارسایی قلبی، آریتمی، افت فشار و حتی شوک قلبی شود. در موارد نادر، بیماری می‌تواند تهدیدکننده حیات باشد.به همین دلیل، بیماری که پس از یک حادثه عاطفی با درد قفسه سینه یا تنگی نفس مراجعه می‌کند، نباید تصور کند که «این فقط عصبی است». تا زمانی که بررسی پزشکی انجام نشده، باید با چنین علائمی مانند یک اورژانس قلبی احتمالی برخورد کرد.

۴- آیا آسیب ناشی از شکست عاطفی می‌تواند عوارض طولانی‌مدت داشته باشد؟

در اغلب مبتلایان به تاکوتسوبو، عملکرد انقباضی قلب طی چند روز تا چند هفته به میزان قابل توجهی بهبود می‌یابد و بسیاری از بیماران به عملکرد طبیعی یا نزدیک به طبیعی بازمی‌گردند.با این حال، امروزه دیگر تاکوتسوبو را یک بیماری کاملاً «خوش‌خیم و بی‌اهمیت» تلقی نمی‌کنیم.