تفاهمنامه زمانی ارزش دارد که تامینکننده منافع و امنیت ملی ما باشد
ترکیه مدت هاست در دو راهی سختی قرار گرفته است، چرا چون به دلیل هم مرز بودن با کشورهای بی ثبات، بهای سنگینی پرداخته است. اکنون، این کشور با درگیری دیگری در همسایگی خود روبرو است، ایران کشوری که همیشه ثبات داشته است ولی اکنون تهدیدی برای سرایت به سراسر منطقه محسوب می شود.
به گزارش سرویس سیاست پایگاه خبری سپاهان خبر در تاریخ ۹ اسفند ایالات متحده آمریکا و رژیم اسرائیل به ایران حمله کردند و در پاسخ، تهران حملاتی را علیه اراضی اشغالی، پایگاههای نظامی ایالات متحده و زیرساخت های غیرنظامی در کشورهای خلیج فارس انجام داد.
این سناریوی کابوسواری است که آنکارا مدتهاست می خواهد از آن اجتناب کند. آنکارا که دهه ها عمیقاً تحت تأثیر جنگهای عراق و سوریه قرار داشته، مدتهاست موضعش روشن بوده است: با حمله به ایران، صرف نظر از منطق پشت آن، مخالف است. آنکارا هزینه های کوتاهمدت و بلندمدت چنین درگیری را با دقت سنجیده است و به خوبی می داند که اگر این درگیری ادامه یابد، با عواقب جدی امنیتی، اقتصادی و سیاسی مواجه خواهد شد.
مدیریت استراتژی معمول مدیریت بحران
نخبگان سیاسی ترکیه اکنون با استراتژی معمول مدیریت بحران عملگرایانه خود، این درگیری را مدیریت می کنند. رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه در اولین واکنش خود به این حملات گفت: «ما حملات ایالات متحده و اسرائیل علیه همسایه مان ایران را محکوم می کنیم، در حالی که حملات ایران به کشورهای برادر ما در خلیج فارس نیز غیرقابل قبول است.» علاوه بر این اردوغان با روسای جمهور آمریکا و ایران تماس تلفنی برقرار کرد و هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه از اولین کسانی بود که با همتای ایرانی خود تماس گرفت و نشان داد که کانالهای ارتباطی آنکارا با تهران همچنان باز است. ترکیه همچنین پیشنهاد میانجیگری داده و با همه بازیگران منطقه ای در حال مذاکره بوده است.
ترکیه عضو مهم ناتو که استقلال ایران را پذیرفته است
اگرچه ترکیه به دلیل اختلافات بر سر مسائل منطقه ای اغلب روابط پرتنشی با ایران دارد، اما از نظر تاریخی این روابط را به صورت عملگرایانه مدیریت کرده، اختلافات را دسته بندی کرده و از رویارویی مستقیم اجتناب کرده است. با وجود اینکه ترکیه عضو ناتو و میزبان پایگاههای نظامی آمریکا است، ایران را به عنوان یک قدرت منطقه ای با سیاست خارجی مستقل می بیند.
ترکیه کشوری که مخالف سیاستهای توسعه طلبانه منطقه ای رژیم اسرائیل است
از نظر ایران، ترکیه کشوری است که با سیاستهای توسعه طلبانه منطقه ای رژیم اسرائیل مخالف است. در ژوئن ۲۰۲۵، زمانی که رژیم اسرائیل به ایران حمله کرد، ترکیه از حق تهران برای دفاع از خود حمایت کرد. اکنون روشن کرده است که اجازه استفاده از حریم هوایی خود برای حمله به ایران را نخواهد داد. برای ترکیه، همه چیز کاملاً واضح است: این جنگ ناتو نیست، بلکه جنگ آمریکا و اسرائیل است که در آن ترکیه نه مسئولیتی دارد و نه منفعتی جز حمایت از دیپلماسی برای کاهش تنش.
واضح است که این حملات، فراتر از سایر جاهطلبی ها، با هدف سقوط حکومت انجام می شود. بدون یک برنامه مناسب، این سناریو می تواند ایران را به هرج و مرج و تجزیه بکشاند. آنکارا مدتی است که در حال ارزیابی برنامه های احتمالی است. پیش از این حملات، مقامات ترکیه اظهار داشتند که آنکارا در حال آماده شدن برای چندین سناریوی احتمالی در مورد ایران و ارزیابی تمام اقدامات ممکن در صورت وقوع درگیری است.
گمانه زنیهای رسانهای بر اساس مرز طولانی همسایهها
مرز طولانی ترکیه با ایران منجر به گمانه زنی های رسانه ای شده است و آنکارا این گمانه زنی ها را رد کرده است. ترکیه بعید است برای ایجاد منطقه حائل، خطر نقض تمامیت ارضی ایران را به جان بخرد، مگر اینکه امنیت ملی اش مستقیماً تهدید شود. به همین دلیل است که دیپلماسی اولین – و تاکنون تنها – ابزاری بوده که آنکارا از زمان تشدید تنش ها به کار گرفته است. این کشور برای کاهش تنش با هر دو طرف در تماس بوده است و در مقطعی، ترکیه حتی به عنوان میزبان بالقوه مذاکرات ایالات متحده و ایران در نظر گرفته می شد، اگرچه محل برگزاری مذاکرات به مسقط تغییر یافت، احتمالاً به دلیل محاسبات تهران.
اگر این درگیری ایران را به هرج و مرج و تجزیه بکشاند، ترکیه – به عنوان همسایه نزدیک – باید حداقل با چهار چالش جدی دست و پنجه نرم کند.
یک، جریان پناهندگان : به دلیل نزدیکی، یک درگیری طولانی مدت در امتداد مرز آن میتواند تعداد زیادی از پناهندگان را به سمت ترکیه سوق دهد، که در حال حاضر میزبان میلیونها پناهنده نفر است. ترکیه همچنان بار سیاسی و اقتصادی بحران سوریه را به دوش میکشد. در سال ۲۰۲۳، این کشور یک دیوار امنیتی در امتداد مرز خود ساخت تا از عبور غیرقانونی، قاچاق و نفوذ تروریستها جلوگیری کند. این یک جنگ آمریکایی-اسرائیلی است که ترکیه در آن نه مسئولیتی دارد و نه منفعتی جز حمایت از دیپلماسی. در بدترین حالت، مدیریت پیامدهای آن – به ویژه جریانهای احتمالی پناهندگان – بسیار چالش برانگیز خواهد بود. در حالی که ایرانیان معمولاً می توانند بدون ویزا وارد ترکیه شوند، آنکارا اعلام کرده است که در صورت موج گسترده پناهندگان، سیاست «درهای باز» خود را به حالت تعلیق در خواهد آورد.
دوم: بی ثباتی مرزی : این خطر وجود دارد که گروههای مسلح در منطقه تلاش کنند از مناطق مرزی ترکیه، عراق و سوریه برای گسترش درگیری سوءاستفاده کنند، در حالی که گروههای جدایی طلب – مانند وابستگان پ.ک.ک – در ایران می توانند فرصتهای جدیدی را درک کنند.
سوم: خطر جنگ داخلی در ایران : علیرغم چالشهای داخلی و خارجی، یک ایران قوی با کنترل مرزها با یک ایران چندپاره متفاوت است، که ممکن است خلاء امنیتی ایجاد کند که می تواند بی ثباتی منطقه ای را به همراه داشته باشد. رقابت ترکیه و ایران هرگز ماهیت وجودی نداشته، بلکه همیشه رقابتی بوده است. هر دو طرف از نظر تاریخی روابط خود را به صورت عملگرایانه مدیریت کرده اند، اختلافات را دسته بندی کرده اند و از رویارویی مستقیم اجتناب کرده اند.
چهارم: اقتصاد. ایران با بستن تنگه هرمز واکنش نشان داده است و باعث اختلال در بازارهای انرژی شده است. درگیری طولانی مدت همچنین می تواند پروژه های ارتباطی را متوقف کند، تجارت را مختل کند و بر گردشگری – یکی از بخشهای کلیدی اقتصادی ترکیه – تأثیر بگذارد.
بنابراین ترکیه باید محتاطانه عمل کند. این کشور تخصص دیپلماتیک لازم برای کمک به کاهش تنش در اوضاع، به ویژه با حمایت بازیگران منطقه ای و ادامه تلاش برای ایجاد کانال های دیپلماتیک را دارد. در عین حال، اگر اوضاع بدتر شود، ترکیه باید مرزهای خود با ایران را به شدت کنترل کند تا هرگونه تأثیر مخربی را مهار کند. بنابراین، برای ترکیه خطرات بسیار فراتر از مدیریت ریسک عادی است.
دیدگاهتان را بنویسید