بیژن مرتضوی به ایران بازگشت
این تالاب که به دلیل اهمیت اکولوژیک و جایگاه بینالمللیاش شناخته میشود، اکنون به دلیل عدم مدیریت صحیح منابع آب و نادیده گرفتن حقابه زیستمحیطی، در معرض خطر خشک شدن کامل قرار دارد. در حالی که خشکسالی عاملی مؤثر بوده، اما فقدان اجرای برنامههای مصارف آب، این وضعیت را به مرحله بحرانی رسانده است.
روایت خشکی تالاب در هفته گردشگری
به گزارش سرویس محیط زیست پایگاه خبری سپاهان خبر در حالی که در هفته گردشگری به سر میبریم و در گوشه و کنار کشوربرنامههایی برای معرفی جاذبههای طبیعی و ترویج سفر برگزار میشود، اما با حقیقتی تلخ و دردناک روبروئیم. تالاب چغاخور که سالهاست به عنوان یکی از اصلیترین مقاصد گردشگری طبیعی در استان چهارمحال و بختیاری و نمادی از زیباییهای زاگرس شناخته میشود، اکنون به جای آنکه ویترینی از شکوه طبیعت باشد، به نمادی از بحران محیطزیستی تبدیل شده است. بسیار تکاندهنده است که در هفتهای که باید از توسعه و رونق گردشگری سخن بگوییم، مجبور باشیم از خشک شدن نیمی از عرصه یکی از مهمترین نقاط گردشگری بینالمللی کشور بنویسیم. این تضاد، بیش از هر چیز، زنگ خطری است برای تمام کسانی که مدیریت منابع طبیعی را بر عهده دارند.
چغاخور نگین آبی زاگرس و اهمیتی فراتر از یک تالاب
برای درک عمق این فاجعه، باید نگاهی به جایگاه تالاب بینالمللی چغاخور انداخت. این پهنه آبی با مساحتی تقریبی ۱۵۰۰ هکتار، در ارتفاع بیش از ۲۲۰۰ متری از سطح دریا و در دامنه کوههای برآفتاب و کلار در شهرستان بروجن استان چهارمحال و بختیاری قرار دارد. چغاخور یکی از کلیدیترین حلقههای زنجیره تالابهای کشور است که به دلیل موقعیت جغرافیایی خاصش، سالهاست به عنوان یکی از مهمترین ایستگاههای استراحت و زمستانگذرانی پرندگان مهاجر و بومی شناخته میشود.
چغاخور یک سرمایه ملی و بینالمللی است
تنوع زیستی در چغاخور خیره کننده است؛ از گونههای گیاهی نمپسند که در حاشیه آن میرویند تا ماهیان بومی و جمعیت انبوه پرندگان آبزی که هر سال هزاران کیلومتر را برای رسیدن به این پناهگاه طی میکنند اما اهمیت این تالاب تنها به تنوع زیستی محدود نمیشود. چغاخور یک سرمایه ملی و بینالمللی است که نقش حیاتی در تنظیم اقلیم منطقه، حفظ رطوبت خاک و حمایت از اکوسیستم پیرامون خود دارد. علاوه بر این، تالاب چغاخور یکی از قطبهای اصلی گردشگری طبیعی است که سالانه هزاران بازدیدکننده را به خود جذب میکند و منبع درآمد بسیاری از خانوادههای محلی است. بنابراین، خشک شدن نیمی از عرصه این تالاب، ضربهای سخت به اقتصاد گردشگری منطقه و تخریبی جبرانناپذیر در میراث طبیعی کشور است.
بحران که سه دهه تکرار نشد
وضعیت فعلی تالاب به گونهای است که بخشهای گستردهای از بستر آن به زمینهای خشک و ترکخورده تبدیل شده است. فعالان محیط زیست هشدار میدهند که این وضعیت در سه دهه گذشته بیسابقه است. اگرچه خشکسالیهای متوالی و کاهش دبی چشمههای تغذیهکننده در سالهای اخیر مشهود بوده، اما بررسیها نشان میدهد که بارشهای سال آبی گذشته در برخی نقاط استان مطلوب بوده است؛ با این حال، این بارشها نتوانستند تالاب را نجات دهند. این تناقض، انگشت اتهام را به سمت مدیریت آب میبرد. عدم اجرای کامل برنامههای منابع و مصارف و نادیده گرفتن حقابه زیستمحیطی، باعث شده است تا تالاب در برابر خشکسالی آسیبپذیرتر شود.
عامل اصلی، عدم مدیریت و نبود حقابه است
در مواجهه با این بحران، محسن کریمی، مدیرکل محیط زیست چهارمحال و بختیاری، با تأیید آمارهای تکاندهنده اعلام کرد: ۵۰ درصد عرصه تالاب آب خود را از دست داده است. ما موضوع عدم مدیریت آب تالاب را به طور جدی دنبال کردیم و در چندین نوبت شکایت قضایی مطرح شد که منجر به پلمب دریچه خروجی تالاب در دو نوبت گردید.
مدیرکل محیط زیست با انتقاد از عدم اجرای برنامههای مصوب افزود: برنامه منابع و مصارف در بهار ۱۴۰۵ تدوین شد، اما متأسفانه این برنامه اجرایی نشد و حقابه زیستمحیطی مورد نیاز تالاب اختصاص نیافت. وی در مورد اقدامات اخیر اشاره کرد که از ابتدای شهریور با همکاری کشاورزان بالادست و لایروبی برخی چشمهها، آب به سمت تالاب هدایت شده است و تأکید کرد: ۳۰ شهریور، حکم قضایی بستن خروجی تالاب اجرایی شد و امیدواریم ظرف دو تا سه هفته آینده بخشهای خشکشده احیا شوند.کریمی همچنین در پاسخ به شایعات مربوط به تونل سبزکوه تأکید کرد که این تونل هیچگونه اثری بر تالاب ندارد و منابع آب از چشمههای متعددی تأمین میشود.
راهکارهای سازگاری با کمآبی
از سوی دیگر، فشار بر منابع آبی تالاب با نیازهای بخش کشاورزی گره خورده است. حسین بهرامی، رئیس سازمان جهاد کشاورزی چهارمحال و بختیاری، در این خصوص اعلام کرد که برای کاهش فشار بر منابع آبی، اقدامات گستردهای در مناطق پاییندست سد چغاخور صورت گرفته است.بهرامی تصریح کرد: تمامی محدودههای پاییندست سد چغاخور که برای کشت آبی مورد استفاده قرار میگیرند، تا حد زیادی تحت پوشش سامانههای نوین آبیاری قرار دارند و استفاده از آبیاری بارانی، نقش مهمی در کاهش هدررفت و افزایش بهرهوری آب داشته است. وی افزود که اگر این سامانهها اجرا نشده بودند، تأمین نیاز اراضی با ۷ میلیون مترمکعب آب عملاً غیرممکن بود. همچنین رئیس جهاد کشاورزی بر تغییر الگوی کشت تأکید کرد و گفت: استفاده از ارقام زودرس و انتخاب محصولات متناسب با شرایط منطقه، از مهمترین راهبردهای ما برای سازگاری با شرایط خشکسالی و کاهش فشار بر منابع آبی است.
دیدگاهتان را بنویسید