تفاهمنامه زمانی ارزش دارد که تامینکننده منافع و امنیت ملی ما باشد
در بحبوحه ناآرامیهای دی و در ادامه وقوع جنگ تحمیلی، شبستان مسجد کازرونی اصفهان که پیشتر نیز بر اثر تخریبهای شبانه آسیب دیده بود، آرام و توام با پنهانکاری بهطور کامل تخریب شد؛ رخدادی که به گفته فعالان میراث فرهنگی در حالی انجام شده که این مسجد در فهرست آثار ملی ثبت است و باید همه اجزای تاریخی آن حفظ میشد.
به گزارش پایگاه خبری سپاهان خبر و به نقل از ایرنا، شبستان مسجد کازرونی اصفهان که پیشتر در جریان تخریبهای شبانه دچار آسیب شده بود، پشت حصارکشیهای برزنتی با استفاده از شرایط اختلال امر اطلاعرسانی در جریان ناآرامیهای دی ۱۴۰۴ و جنگ چهل روزه و البته با چراغ سبز میراث بهطور کامل تخریب شده و بنا بر آنچه مطرح شده، قرار است در همان محل شبستانی تازه ساخته شود و در زیر آن نیز فضایی زیرزمینی تعبیه شود؛ اقدامی که با نگرانی فعالان میراث فرهنگی همراه شده است.
این در حالی است که مسجد کازرونی یک بنای ثبت ملی به شمار میرود و طبق ضوابط، باید ساختار تاریخی همه قسمتهای آن بدون تغییر اساسی حفظ میشد. با این حال، شبستان این مسجد تخریب شده و به گفته کارشناسان، عنصری مهم از هویت معماری بنا از میان رفته است.
فعالان میراث فرهنگی یادآور میشوند که یکی از ویژگیهای شاخص شبستان مسجد کازرونی، چرخش دقیق محور قبله در طراحی آن بود؛ تدبیری که به گفته کارشناسان، نشان از مهارت معمار بنا و بهرهگیری هوشمندانه از فضای موجود داشت. با تخریب این بخش، نهتنها کالبد تاریخی بنا آسیب دیده، بلکه بخشی از ارزش معماری آن نیز از بین رفته است.
طرح بازسازی شبستان پیشتر یکبار به ادارهکل میراث فرهنگی اصفهان ارائه شده بود اما به دلیل ملاحظاتی از جمله تفاوت در محور قبله و برخی ایرادات دیگر رد شد. پس از آن، هیات امنای مسجد طرح دیگری را برای بررسی دوباره ارائه کرده است.
یکی از نگرانیهای مطرح شده از سوی کارشناسان، احتمال شکلگیری ۲ قبله در مسجد کازرونی است؛ به این معنا که صحن مسجد و شبستان، هر یک جهتگیری متفاوتی پیدا کنند. به باور آنان، چنین وضعی نهتنها با اصول حفاظت از آثار تاریخی سازگار نیست بلکه اصالت معماری شبستان مسجد که با همین ویژگی مهارت در چرخش قبله شناخته میشده را قربانی کرده است.
پیش از آغاز جنگ و نیز در بحبوحه آن، اهالی محله عباسآباد بارها نسبت به تخریب کامل شبستان مسجد ابراز نگرانی کرده بودند اما به گفته آنان، این صداها کمتر به رسانهها و مسوولان میرسید. شرایط جنگی نیز باعث شد حساسیت نسبت به این موضوع در حاشیه قرار گیرد.
مسجد کازرونی در سالهای اخیر همواره محل مناقشه بوده است. هیات امنای مسجد در مقطعی قصد داشت بنای موجود را بهطور کامل تخریب و مسجدی طبقاتی بر روی آن احداث کند اما با دخالت اهالی محله عباس آباد که مسجد در آن واقع شده، کارشناسان و فعالان میراث فرهنگی، این طرح متوقف شد. با این حال، روند تخریبهای بعدی ادامه یافت و شبستان مسجد در ۲ سال گذشته هدف آسیبهای شبانه قرار گرفت؛ تخریبهایی که به محراب، سقف و ستونها نیز آسیب رساند.
در حالی که برخی کارشناسان معتقد بودند امکان مرمت و احیای شبستان وجود دارد، میراث فرهنگی در اظهاراتی به ایرنا اعلام کرده است که حفظ این بخش ممکن نبوده و باید تخریب و از نو ساخته میشد اما اکنون پرسش اصلی این است که آیا در بازسازی عین به عین وعده داده شده به اداره کل میراث فرهنگی اصفهان همه مؤلفههای تاریخی و معماری شبستان قبلی بازخواهد گشت؟
به نظر میرسد با توجه به سابقه تخریبها و خلف وعدههای پیشین، تردیدها درباره چگونگی اجرای طرح جدید همچنان پابرجاست.
یکی از اهالی محله عباس آباد به ایرنا گفت: شبستان مسجد کازرونی که در اثر تخریبهای شبانه هیات امنا آسیب دیده بود، طبق ضوابط میراث فرهنگی باید به حالت اولیه بازگردانده شده یا حداقل مرمت میشد اما این اقدام صورت نگرفته است.
حسن ذهب صنیعی ضمن بیان نگرانیهای فعالان میراث فرهنگی و اهالی محله عباسآباد اصفهان، پرسید: آیا میراث به وظیفه خود در قبال حفاظت از این مسجد ثبت ملی شده، عمل کرده است؟
وی با اشاره به اینکه کارشناسان برجستهای شبستان را بازدید و اعلام کرده بودند که قابل مرمت است، افزود: مشخص نیست در شورای فنی چه تصمیمی گرفته شده و آیا صرفاً به صورت شفاهی چنین اجازهای صادر شده است یا مصوبه مکتوبی وجود دارد.
صنیعی با انتقاد از اجازه تخریب کامل شبستان توسط میراث فرهنگی اصفهان بیان کرد: در ابتدا عنوان شده بود که بدون تخریب شبستان، مجوز احداث زیرزمین داده میشود، اما پس از بازدید کارشناسان و مشخص شدن عدم امکان این کار، اصرار بر تخریب شبستان وجود داشت. این اتفاق نباید رخ میداد و هنوز توجیهی برای آن ارائه نشده است.
وی با اشاره به اینکه بیم آن میرود که در بازسازی، قبله شبستان تغییر کند یا ساختار آن بهگونهای دگرگون شود که هویت تاریخیاش از بین برود، افزود: حالا که شبستان به طور کامل تخریب شده آیا پس از ساخت زیرزمین، شبستان طبق اصول اولیه بازسازی خواهد شد؟ آیا قرار است تغییراتی در دیوارها، جابجایی یا بزرگتر شدن شبستان رخ دهد و اصالت آن مخدوش شود؟
ذهب صنیعی تأکید کرد: ما نمیخواهیم شاهد تکرار چنین اتفاقاتی باشیم و حتی تغییر جزئی در شبستان نیز قابل قبول نیست، چرا که تلاشهای زیادی برای ثبت ملی این مسجد ارزشمند صورت گرفته بود و انتظار میرود حفاظت از آن به بهترین نحو انجام شود.
با تخریب شبستان، بنای معاصر مسجد کازرونی ناقص شد
یک کارشناس پیشکسوت میراث فرهنگی نیز به ایرنا گفت: دلیل لزوم حفظ همه عناصر این مسجد از جمله شبستان آن، تداوم معماری گذشته و دوره گذار آن از اواخر قاجار به اوایل پهلوی است که سقفها از تاق و چشمهای تغییر و به سقفهای صاف تبدیل شد.
مرتضی فرشته نژاد یادآور شد: همچنین مسجد کازرونی از لحاظ معماری، گویی فرزند خلف استاد محمدرضا اصفهانی بوده که مسجد شیخ لطف الله را ساخته چرا که قبله را بسیار دقیق گردانده است و همین گردش زیبای قبله در ساخت مسجد، یکی از شاهکارهای معماری آن محسوب می شد.
وی تاکید کرد: مسجد کازرونی با شبستان و کل ساختار آن واجد ارزش بود و اگر شبستان تخریب شود این بنای معاصر ناقص و از ارزش ساقط خواهد شد.
فرشته نژاد گفت: بارها به عنوان کارشناسی که در عرصه میراث فرهنگی عمرم را گذاشتهام، نظرم را در رابطه با لزوم حفظ ساختار این مسجد اعلام کردهام و نامه نوشتهام اما حرف کارشناسی به دلیل برخی مسائلی که هیات امنای مسجد پیگیری میکنند، شهید شد.
قرار بر بازسازی عین به عین با تعهدات رسمی است
اما معاون میراث فرهنگی ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان به ایرنا گفت: در پی آسیبدیدگی بخشی از شبستان مسجد کازرونی، این بنا با نظارت کارشناسی و بر اساس طرح مصوب، با هدف حفظ اصالت تاریخی و بازگرداندن ساختار آن به شکل پیشین مرمت و بازسازی خواهد شد.
سیدروحالله سیدالعسگری افزود: بخشهایی از شبستان مسجد، از جمله محدوده محراب و برخی قسمتهای پشت آن، به دلیل تخریبهای پیشین دچار آسیب جدی شده بود و در بازدیدهای کارشناسی مشخص شد که بخشی از سازه، بهویژه در حدود یک سوم شبستان، قابلیت استحکام بخشی و مرمت موضعی ندارد و نیازمند مداخله اساسیتر است.
وی اظهار داشت: موضوع مسجد کازرونی در چند نوبت در شورای فنی استان بررسی شده و بر اساس جمعبندی کارشناسان، برای بخش آسیب دیده اجازه تخریب کنترل شده و سپس بازسازی طبق ضوابط میراثی صادر شده است؛ همچنین بررسی امکان احداث زیرزمین نیز در همین چارچوب مطرح بوده و هیچ اقدامی خارج از فرآیند کارشناسی و مصوبه فنی صورت نگرفته است.
معاون میراث فرهنگی اصفهان با تأکید بر اینکه مسجد کازرونی یک اثر ثبت ملی است، گفت: در طرح ارائه شده، تأکید اصلی بر این بوده که قبله، ساختار شبستان، تناسبات معماری و هویت تاریخی بنا حفظ شود و هرگونه تغییر در جهت قبله، ابعاد شبستان یا اجزای اصیل بنا ممنوع است.
تخریب کامل شبستان مسجد ثبتملی کازرونی؛ اصالت بنا نشانه گرفته شد
سیدالعسگری ادامه داد: طرحهای ارائه شده از سوی هیات امنا برای بررسی به میراث فرهنگی ارائه شده اما هر طرحی که با اصول حفاظتی، ضوابط ثبتی و ملاحظات معماری تاریخی مغایرت داشته باشد مورد تأیید قرار نمیگیرد. در همین راستا، چندین بار اشکالات طرحها به متولیان اعلام شده و خواسته شده طرحی منطبق با اصول فنی و میراثی ارائه شود.
وی تصریح کرد: آنچه برای میراث فرهنگی اهمیت دارد، بازگرداندن بنا به اصالت تاریخی آن است؛ به همین دلیل نظارت کارشناسان میراث فرهنگی در تمام مراحل اجرا ضروری خواهد بود تا از هرگونه تغییر ناهماهنگ در قبله شبستان و عناصر معماری آن جلوگیری شود.
معاون میراث فرهنگی اصفهان با اشاره به حساسیت موضوع افزود: در این روند تلاش شده است همزمان با صیانت از ارزشهای تاریخی مسجد، مداخلات اجرایی نیز در چارچوب قانونی و با کمترین آسیب به هویت بنا انجام شود.
معاون میراث فرهنگی ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان گفت: در چارچوب بررسیهای کارشناسی، تصمیمها به گونهای اتخاذ شده است که بخشهای آسیب دیده بهویژه در محدوده شبستان پس از انجام مداخلات ضروری دوباره مطابق اصول معماری و هویتی بنا بازسازی شوند.
وی بیان کرد: برای جلوگیری از هرگونه انحراف از ضوابط حفاظتی، تعهدات مکتوب و محضری نیز از دستگاههای مسوول و هیات امنای مسجد اخذ شده است. بر همین اساس، در صورت تخطی از تعهدات اعلامی، امکان پیگیری حقوقی و شکایت مطابق روال قانونی وجود دارد.
مسجد کازرونی یکی از مساجد معاصر اصفهان در محله عباس آباد است که به دست علی اکبر کازرونی بنا شد. این مسجد وقف نیست و در تملک خانواده کازرونی قرار دارد.
معماری دوره گذار و حفظ تداوم معماری گذشته در مسجد کازرونی، چرخش هنرمندانه شبستان این مسجد رو به قبله و همچنین آثار کاشیکاری و خطاطی آن به خط نستعلیق از ویژگی های بارز این اثر تاریخی است.
همچنین این مسجد بخشی از خاطره جمعی مردم اصفهان را در خود محفوظ دارد و افرادی که نماز در محراب این مسجد اقامه کرده اند افرادی چون حاجآقا رحیم ارباب استاد علم فقه، حاج میرزا علی آقای شیرازی از عرفای بزرگ ایران و مرحوم حاج شیخ حسن نجفآبادی از علمای بزرگ بوده اند.
همه این ویژگی ها موجب شده تا به عقیده کارشناسان این اثر واجد ارزش تاریخی و ثبت در فهرست آثار ملی باشد.
دیدگاهتان را بنویسید