جوان و جوانان همه جا مغفول ماندهاند
بعضی کوچه خیابان های شهر با نام باباها آمیخته شده. مثل چهار راه باباقاسم یا کوچه باباسرخ یا کوچه باباعلمدار. پدر و بابا در فرهنگ ایرانی جایگاه ویژه ای دارد اما نام این بابا ها که بر بعضی مقبره ها و تکایا نشسته است داستان دیگری دارد. از قرن ۷ و ۸ قمری به بعد، نام بابا به عنوان یک لقب برای بعضی عرفا و اهل تصوف به کار رفته است.
به گزارش سرویس میراث و گردشگری پایگاه خبری سپاهان خبر; رشد و گسترش فرقه های صوفیانه از دوره سلجوقی و به ویژه بعد از حمله مغول و دوران تیموریان، به ایجاد خانقاه های متعدد به عنوان مراکز تجمع صوفیان انجامید. در این خانقاه ها، سلسله مراتب پیچیده ای وجود داشت که از قطب خانقاه تا سالکان درجه پایین را شامل می شد. در بعضی از دوره های تاریخی، به مسئولین و متولیان این خانقاه ها بابا گفته می شده. مثلا در چهارباغ عباسی دو تکیه در دوره شاه عباس بنا شد به نام تکیه حیدری و نعمتی که مسئول این تکایا، باباها بودند.
یکی از آن ها با نام باباقلندر بعد از مرگش، منصبش به پسرش و نوادگانش رسیده است. بسیاری از این باباها شناخته شده نیستند و صرفاً نامی از آن ها باقی مانده است. اما بعضی دیگر را می شناسیم. مثل بابارکن الدین که تکیه مشهورش در تخت فولاد، ارزش معنوی و هنری زیادی دارد. بابا رکن الدین مسعود بن عبدالله بیضاوی یکی از عرفای صاحب نام قرن هشتم هجری بوده که در تاریخ یکشنبه ۲۶ ربیع الاول سال ۷۶۹ قمری در اصفهان از دنیا رفته. مزار او در دوره شاه عباس دارای احترام زیادی شده و مقبره باشکوهی برای او ساخته یا بازسازی شده است.
شهرت بابارکن الدین تا آنجا بود که، قبرستانی در اطراف بقعه او شکل گرفت و به نام خودش در عصر صفوی مشهور بود. دامنه شهرت و آوازه این مزار تا آنجا گسترده شد که حتی پل خواجو را که جاده اصلی کاروان روی شیراز به اصفهان بود، در مقطعی از زمان پل بابارکن الدین می نامیده اند. یکی دیگر از باباهای نسبتاً شناخته شده اصفهان، باباقاسم است که نام یک محله فرعی را نیز به خود اختصاص داده. در قدیم از سمت دروازه طوقچی که وارد شهر می شده اند، گذرگاهی مستقیماً تا مجموعه بزرگی شامل مسجد و مدرسه و خانقاه و حمام و کاروانسرا با نام باباقاسم منتهی می شده. امروزه فقط مدرسه و بقعه آن مجموعه باقی مانده است.
در کتیبه های بقعه باباقاسم نام بانی آن سلیمان بن ابی الحسن طالوت دامغانی به چشم می خورد که در انتهای دوره ایلخانی آنرا ساخته است. بقعه باباقاسم با گنبد مخروطی شکل به مقبره باباقاسم معروف شده. چندین قبر هم از دوره صفوی و بعد از آن داخلش دیده می شود. اما با توجه به کتیبه سردربنا که نامی از مقبره در آن نیامده و یا وجود محراب در این بقعه نشان دهنده کاربری دیگری نظیر خانقاه به جای مقبره است. در بازار حسن آباد هم مقبر دو بابای دیگر به نام های بابا شیر و بابا بُدَلا دیده می شود که هیچ شناختی از آن ها نداریم. برخی از این باباها اعضای فرقه های فتوت و پهلوانی بوده اند که ریشه های صنفی و بازاری داشته است.
یک سنگ قبر قدیمی از دوره شاه طهماسب صفوی در تخت فولاد هست که نام فولاد حلوایی بر آن نقش شده و بعضی را این اعتقاد است که نام تخت فولاد از او گرفته شده است. بسیاری از این باباها هم نه مرقد و مزاری از آنها برجای مانده و نه تاریخچه و شجره نامه ای. تنها یک اسم مانده ویک کوچه یا محله. مانند کوچه ای در محله قدیمی جوی شاه(جنب خیابان شیخ بهایی) که هنوز هم به آن کوچه باباسرخ می گویند. مقبره یک بابای ناشناس دیگر هم در محله چنبلان(سنبلستان) تا چند دهه پیش به چشم می خورد که متاسفانه تخریب شد و تبدیل به پارکینگ محلی گردید! پشت ترمینال باقوشخانه کوچه ای است که به مسجدی با مناره ای تاریخی منتهی می شود.
مسجد قدیمی که پیوسته به مناره بوده در دوره قاجار تخریب شده اما مناره چند صدساله اش باقی مانده. نام این مسجد و مناره، باباسوخته بوده که شاید به یکی از عرفای خاکسترنشین خانقاهی اشاره داشته باشد. اوژن فلاندن سیاح عصر قاجار هم از وجه تسمیه این نام سردرنیاورده:«… در وسط این خیابان مسجد کوچکی است که به نظر من یک نوع جواهر حقیقی ایران آمد… این مسجد را بابا سوخته می نامند و وجه تسمیه اش معلوم نشد.
نه تنها گنبد و مناره هایش در کاشی مستغرق است بلکه کلیه وجوه و اطراف مسجد هم از بالا تا پایین به همین وضع می باشد… مناره اش فوق العاده شیوا و پسندیده می آید و از توده مارپیچ های سبز و سفید تشکیل می شود که در فواصلشان کاشی کاری های آبی بکار رفت است». این مسجد را ظاهرا در ۱۲۹۸ قمری خراب کرده اند و با مصالحش مساجد دیگری ساخته اند. از بابا تون تاب و بابا الهی و بابا قادر که در جوباره و طوقچی دفن شده اند اگر بگذریم در غرب اصفهان، در قبرستان محله الیادران، طویل ترین سنگ مزار اصفهان و یا شاید هم ایران به چشم می خورد. مزار بابا علمدار که با تخریب قبرستان الیادران امروزه تک و تنها وسط کوچه افتاده با داستان های محلی زیادی آمیخته شده. راز دراز بودن این سنگ مزار همچنان نامعلوم است اما در روایت های عامیانه این بابا را به عنوان علمدار سپاه امام حسین معرفی کرده اند که با عَلَم اش به خاک سپرده شده.
دیدگاهتان را بنویسید