بازداشت رئیس و اعضای هیاترئیسه اتاق اصناف گلپایگان
منطقه ای که امروزه شهر اصفهان در آن واقع شده، پیش از اسلام متشکل از ۱۵ روستای کوچک و بزرگ بوده است. هنگامی که به مرور برخی از این روستاها از سال ۱۵۰ق به یکدیگر پیوسته و تشکیل شهر اصفهان را داده اند، نام آن روستاها به عنوان محله های شهر جدید همچنان در تاریخ باقی مانده است. روستاهایی مانند سنبلان که به سنبلستان امروزی تبدیل شده. یا ترواسکان که به محدوده هشت بهشت و شریف واقفی گفته می شود. یا روستاهایی مثل لنبان و جوزدان که امروزه در غرب خیابان کاشانی قرار دارند. روستای لنبانی تا پیش از دوره صفوی همیشه از محدوده شهر اصفهان اندکی فاصله داشته است. به استناد متون تاریخی نظیر کتاب محاسن اصفهان، مسجد لنبان دست کم از دوره ایلخانان مغول تا کنون بر جای مانده است. از دوره ایلخانان امروزه در مسجد لنبان نشانی باقی نمانده است و هرچه هست آثار عصر شاه سلیمان صفوی است. مسجد لنبان، مسجدی روی آب است. آن روزگارانی که زاینده رود خروشان بود، مادی فدن که همیشه پُر آب بود، از زیر مسجد لنبان عبور می کرد. مردم اصفهان اعتقاد داشتند که مسجد لنبان قدمگاه امام زمان است و امام حسن مجتبی نیز در این مسجد نماز به جای آورده است. برای همین همیشه تعداد زیادی از زائرین و عریضه نویسان جلوی مسجد لنبان جمع بودند. مردم حاجتمند، عریضه های خود را در سردابه مسجد که مادی فدن در آن می خروشید می انداختند و این رسم سال ها پا برجا بود. درختان کهنسال مسجد لنبان نشان از قدمت این مکان دارد. درختانی که سالهاست از قید حیات آسوده شده اند اما پیکره باشکوهشان یادگاری از روزگاران گذشته است.
مسجد لنبان در نیمه دوم عصر صفوی، پاتوق شعرا و نویسندگان زیادی بوده است. از آنجا که این مسجد همیشه در میان انبوهی از باغ و بوستان های با صفا قرار داشته، مکانی برای گردهمایی هنرمندان عصر صفوی بوده است. میرزاطاهر نصرآبادی که نام او امروزه بر خیابانی در اصفهان می درخشد، قهوه خانه ای در کنار مسجد داشته و از صبح تا شام، پذیرای این گردهمایی های هنری بوده است. صائب تبریزی شاید مشهورترین مهمان این پاتوق دائمی بوده باشد. امروزه در سردر شرقی مسجد لنبان، کتیبه ای از سروده های میرزاطاهر در وصف ساخت و سازهای شاه سلیمان در این مسجد به چشم می خورد. از لنبان تا جوزدان یعنی محدوده بیمارستان کاشانی، به خط مستقیم راهی نیست. در میان مسیر، محله الیادران واقع شده که اصفهانی های قدیم «اِلیارون» تلفظ می کردند. از آثار قدیم الیادران چیزی باقی نمانده است جز یک سنگ مزار عجیب! در جایی که قبلاً گورستان روستای الیادران واقع بوده، امروزه تنها یک سنگ مزار با طول حدود ۸ متر باقی مانده است که به بابا علمدار مشهور است. مقبره قدیمی این مزار، تا دوره پهلوی باقی بوده است. علی جواهرکلام این مقبره در سال ۱۳۱۳ش دیده بوده:«در آخر خیابان شاه پور دست چپ کوچه ایست که به محله الیاران می رود.
این محله هم مثل غالب محلات اصفهان بایر و ویران است. پس از طی کردن کوچه های تنگ و کثیف به قبرستان وسیع وحشتناکی می رسیم. در کنار قبرستان حجره مربع مستطیلی واقع شده که در و پنجره مُحَقّری دارد. میان حجره صورت قبری به طول یازده ذرع به عرض یک ذرع به ارتفاع نیم ذرع دیده می شود که از آجر و گچ پا گرفته اند. لوحه ای روی قبر نیست. این محل به نام قبر بابا علمدار مشهور است. اهالی محل می گفتند علمدار کربلا به اصفهان آمده و مدتی در این صومعه توقف فرمود. بعد از وفات وی را با علمش به خاک سپردند». با گذر از الیادران به محله جوزدان که امروزه حوالی بیمارستان کاشانی و اراضی روبه روی آن می شود می رسیم. اینجا مکان یکی از قدیمی ترین و بزرگ ترین گورستانهای غرب اصفهان نیز بوده. گورستانی به نام ستی فاطمه که امروزه تنها امام زاده ای از آن باقی مانده است. استاد همایی درباره قبرستان ستی فاطمه می نویسد:«قبرستان ستی فاطمه که عوام سیت فاطمه می گویند یکی از هفت قبرستان عمومی بزرگ قدیمی اصفهان است… که در میان اهالی اصفهان… به شومی و بدشکونی زبان زد بود و راقم سطور مکرر آنرا دیده بودم.
از آن تاریخ به بعد(دوره پهلوی اول) تدریجا مثل سایر قبرستانهای قدیمی از قبیل طوقچی و چملان و آب بخشان و دال بیتی(دارالبطیخ) به کلی متروک و اراضی آن به عمارات جدیده از خانه های مسکونی و مریض خانه و مدرسه و پرورشگاه یتیمان و غیره تبدیل شد. آنچه اکنون از آن قبرستان عریض و طویل که بالغ بر پنجاه جریب…می شد باقی مانده حیاطی است محصور… به صورت نیمه خراب مشتمل بر بقعه اصلی ستی فاطمه که در ضلع غربی واقع است با بقعه مقبره الصفویه که جمعی از اولاد و اعقاب دختری سلاطین صفوی در داخل و خارج بقعه مدفون شده اند و با گنبد کوچک ظریف کاشی کاری معرق نیمه ریخته در زاویه جنوب غربی این حیاط به حالت غم انگیز حزن آوری خودنمایی می کند». وضعیت این مقبره حزن آور پس از گذشت چند دهه نه تنها بهتر نشده بلکه امروزه در نهایت تعجب تبدیل به انباری امامزاده شده است. در گفتار دیگری به این امام زاده و مقبره شاهزدگان صفوی خواهیم پرداخت.
دیدگاهتان را بنویسید